Tayfa intellektualizmi

Azərbaycandakı regionçuluqdan, tayfa idarəçiliyindən, yerliçilik heysiyyatından arabir yazıram. Status və bloq şəklində. Hər yazanda da dostlardan kimsə ilə mütləq üz-göz oluram. Hətta infosunda demokrat,  müxalifət yazanın biri başlayır səni söyməyə.

Tayfa heysiyyatı baş qaldıranda bütün ali dəyərlər unudulur. Çünki əksəriyyət üçün ali dəyər tövləsidir, kəndidir, rayonunun adıdır. Çoxlarının yanında Azərbaycan və azərbaycanlıları söy, razılşacaq. Rayonu və yerlisi haqda bircə tənqid et, ağzını açdığına peşman edəcək. Bu cür vəziyyət avropalı üçün traybalizm, dünyagörüşlü vətəndaş üçün acı reallıqdır.

Aznews.az saytında maraqlı xəbər oxudum. Oxuyan kimi üzümdə istehza yarandı.

"Yazıçılar Birliyinin 4-cü mərtəbəsində “Azərbaycan” jurnalının redaksiyasında yazıçı Elçin Hüseynbəyli ilə tənqidçi Əsəd Cahangir arasında şiddətli münaqşə baş verib. Münaqişəyə səbəb “Daş yuxular” romanının müəllifi Əkrəm Əylisli olub. Əsəd Cahangirin Əkrəm Əylislini müdafiə edən çıxışı Elçin Hüseynbəylinin narazılığına səbəb olub və nəticədə dava düşüb. Dava sonunda Əsəd Cahangir Elçin Hüseynbəyliyə tərəf butulka atıb. Butulka divara çırpılaraq Elçin Hüseynbəylinin boğazına tuşlanıb. Bu zaman AYB-in məsul katibi Tofiq Mahmudov əlini qabağa verdiyindən E.Hüseybəylinin boğazı kəsilməkdən xilas olsa da, sonda T.Mehdiyevin əli doğranıb. T.Meydiyevin əlinə tikiş qoyulub". 

Əsəd Cahangir Əkrəm Əylislinin əvvəllər də müdafiə edib. Amma İTV-ə efirə dəvət ediləndə qorxub geri çəkildi. Onu Əkrəm Əylislinin yanında görmədik. Elçin Hüseynbəylini efirdən tanıdığım qədər heç vaxt belə reaksiya verməyəcək adam tipi var. AYO-çuları efirə çıxaran da o, olub. Onları televiziya auditoriyasına tanıdan da. Hətta gənc yazarları qoca kötüklər qarşısında müdafiə edən də. Postmodernizm, yeni düşüncə sevimli temaları idi. Tam müasir adam tipi. Və belə şey? Amma...

Əmmasından onu anladım ki, burda "yeraz" söhbəti olub. Ermənilərə çox loyal münasibəti olan Seymur Baycanı dəfələrlə verilişinə dəvət edən Elçinin niyə birdən millətçilik damarı tutsun? Canında belə şey olsa idi, acığını elə Seymurdan çıxardı. Facebookda yazıb soruşdum ki, Elçin Hüseybəyli ermənistanlıdırmı? Gözlədiyim kimi cavab "hə" gəldi.

Əlimizdə hadisənin videoyazısı olmasa da, qənaətim budur. Tayfa düşüncəsi, özünü millətin yox, bir regionun mənsubu kimi görmək ən müasir görünüşlü insanı da mağara adamıına çevirə bilər. Acı və məni iyrəndirən reallıqdır. Özünə mütərəqqi imic yaratmış azərbaycanlını çürük qoz çıxarmaq istəyirsinizsə, ilk bu yerindən vurun. İçi çax deyilərək bir anda açılacaq. Sınağı keçdisə, içi dəçölü kimidir.

Mütərəqqi saydığım adamların bir anda qatı tayfabaşa çevrildiyi bir neçə dəfə şahidi olmuşam. "Balta kəsməyən "Daş arzular" yazısını yazanda Avropada mühacir jurnalist Fikrət Hüseynli yazımı facebookda paylaşmışdı. Yazının başlığına da təhqir dolu şərh vermişdi. Doğrusu, təhqir məni incitmədi. Əsl şoku mən Fikrət Hüseynlinin obrazında yaşadım. Təsəvvür edin. Azərbaycanın ən azad sözlü qəzetində yazan jurnalist, diasporanı birliyə çağıran, rejimlə dirəşib mühacirət edən insan. Və belə. Azərbaycanda yaşayıb yazsa idi, deyərdim nə isə, hamımız eyni qazanda qayanayırıq. İllərlə gördüyü o boyda Avropa dəyərlərinə nə deməli? İnsan ən azından canına hodurmalı idi.

Nümunə tək deyildi. İnfosunda ABŞ, Avropa universitetlərinina adını yazıb, təhqir söyüş yağdıran xeyli adamla qarşılaşmışam. Hamısını da eyni şey birləşdirib - tayfa heysiyyatı.

Əliyevlər rejiminin Azərbaycanı bölməklə necə acınacaqlı hala saldığını hər gün görürəm. Vəziyyət daha da eybəcərləşir. Artıq şəhid anasının qarşısına polis qismində PKK kürdünü çıxardırlar. Yazdıqlarımdan inciyənlər artan dinamikada getsə də, yazacam. Çünki rayon, region, yerli, qohum kimi dəyərləri özüm için silmişəm. Azərbaycanlılar da silmədikcə, istənilən avtoritar sistemi nökəri olaraq qalacaqlar.

Vaxtaşırı tənqid etdiyim naxçıvanlı, yeraz, qarabağlı və digər regional qruplaşmalar ilə heç vaxt şəxsi problemim olmayıb. İçlərində çox yaxın qohum olduğum insanlar da var. Taledən şəxsi həyatda zərər gördüyüm rayon sakinlərinin adını heç vaxt yazıda hallandırmamışam.

Ancaq siyasət, avtoritarizmlə mübarizədə şəxsi məsələ ola bilməz. Siyasətdən yazdığım yerdə atamı da tanımıram. Əliyevlər bitənədək ölkədə bütün regional barrikadaları dağıtmaq lazımdır.

Heydər Əliyev və oğlunun Azərbaycandan oğurladığı 100 milyarda heyfim gəlmir. Çünki insan resursu istənilən maddi resursdan daha gəlirlidir. Sübutu səhra qumundan başqa sərvəti olmayan İsrail və onun texnoloji möcüzəsi. Heydər Əliyevə o şeylə yada salmaq olar ki, Azərbaycanın insan resursunu məhv etdi. Hakimiyyətə gələn kimi hər rayondan, regional qruplaşmadan bir ağsaqqal tapıb, tayfasının başına əkdi. Özü qazana bilmədiyi hörməti ona bu ağsaqqallar, dəqiq desək, yaltaqsaqqallar qazandıracaqdı.

Minlərlə intellektli, vətəndaş kimi yetişə biləcək gənci öz yaltaqsaqqalının yanında gözükölgəli etdi. Nə var ki, bunu həmin tayfabaş təmsil edir. Yalan danısışsa belə saqqalına tüpürmə. Həmin gənclər də yaşlaşdı. Qəlibləşdi. Çevrildi bu yaltaqsaqqallara. Elçin Hüseynbəylini, Əsəd Cahangiri də bu hala salıblarsa, ölkədə vəziyyət komediya deyil, faciədir.