Təşəkkürlər hakimiyyət

Bəzən elə şeylər olur ki, hakimiyyətə təşəkkür etmədən keçə bilmirsən. Nidaçıların ard-arda həbsləri də bu qəbildəndir. Baxırsan siyasi proses səngiyən yerdə hakimiyyət yenə qaz verdi. Belə köməyə ancaq çox sağol demək qalır.

Molotov şousu axşamı televiziyaya baxıb dedim: “Ale, neynürsüz? Parçalanmaqda olan təşkilata öz əlinizlə can verirsüz”. Bir hakimiyyət ki, gündüz kafelərdə, axşam internetdə sülənən uşaq-muşaqdan inqilabçı, dövlət çevrilişçisi düzəltdi, belə ciddi imici xaricdən gətirilən polittexnoloqla da düzəltmək olmazdı.

İndi gəlin keçək təhlilə. Tanıyanlar bilir. Yarandığı gündən Nida haqda tənqidi fikirdə olmuşam. 2 il öncə dostlar təşkilat haqqında fikrimi soruşanda yaradılan ən uğursuz təşkilat formatı olduğunu bildirdim. Cəmiyyətə təklif edəcək “Gəlirik” pafosundan başqa heç nəyi yoxdur. Daxildən çökəcək. Və çökürdü də. Hökümət əl uzatmayanadək.

Nida ilə müqayisədə “Dalğa”GH çox uğurlu format idi. Sadə ideoloji alternativləri vardı: Heydər Əliyevə qarşı Rəsulzadə, İlham Əliyevə qarşı Elçibəy, boz kostyumlu gəncliyə qarşı rəngli geyinən gənclik. “Alma” qəzeti, internet forumları və s. Ancaq əridi. Ona görə yox ki, “satıldı”. Təşkilat daxilində mövqe fərqliliyindən üzvlər bir-bir tərk etdi. Bərkdə-boşda sınanmadığı üçün marginallaşdı. Bəlkə də hakimiyyət o zaman üzvlərindən kimisə həbs etsə idi, “Dalğa” indi ölkə arenasında səs gətirən gənclik təşkilatlarından biri idi.

NİDA VH-da deqredasiya daha sürətlə gedirdi. Təşkilatın nə seçki hədəfi, nə ideoloji təklifləri vardı. Gəlirik+! və heç nə. Pafos hesabına ucdantutma üzv yığdıqlarından təşkilat qız tapmağa gələn gədələrin, “party” gəncliyinin yığnağına çevrilmişdi. Daxili intriqalar, bir-birinin ayağının altını qazmaq baş alıb gedirdi. Bir təşkilat ki, bütün məsuliyyətini cansız bir qızın kürəyinə yükləyir, daha onun gələcək mövcudiyyatından danışmağa dəyməzdi.

Bloqqer Taleh Məmmədov “Nida VH-də nə baş verir?”, “Gəlirik-Nida, Gedirik-Əlvida” yazıları ilə bir çox daxili intriqanı üzə çıxarmışdı. Məsələn 15 sutkalıq həbsdən sonra Zaur Qurbanlıya qarşı öz nidaçısı tərəfindən edilən şərəfsizliyi heç düşməni də etməmişdi. “Vurulan” Zaurun Nidada fəaliyyəti 0-a endirilmişdi. Təşkilatı tərk etməsi gün məsələsi idi. Hakimiyyət isə axmaqcasına onu həbs etdi. Bir var günahı o dəqiqə boynuna alan uşaq-muşaq həbs edəsən, bir də var hüquq təhsilli bloqqer, gənc siyasi sima.

Zaur Qurbanlı

İdealist arzularla gələn xeyli gənc xəyal qırıqlığı ilə təşkilatı tərk etmişdi. Təzə üzv olmaq istəyənlər isə ərizələrini geri götürmüşdülər. Hakimiyyət əlini tərpətmədən dayansa idi, yayacan Nidadan bir şey qalmayacaqdı. Onsuz da bir hissəsi xaricə qaçmaq üçün aksiyaya çıxanlar idi.

Vəziyyət bu cür idisə, hakimiyyət nə üçün bu qədər ağılsız davrandı? Çünki vəziyyətə nəzarəti itiriblər. Rusiyadakı tək prosesləri təhlil edəcək analitikləri yoxdur. Qorxu ilə hərəkət edib, qorxu ilə üstün gələcəklərini düşünürlər. Özləri üçün ağıllı təklif verəcək adamın qarşısına da Siyavuş Novruzovu çıxarırlar.

Qorxularının səbəbi aydındır. Gün-gündən artan etiraz və “Əsgər ölümünə son” aksiyalarında gənclərin iştirakı. Hakimiyyət olaraq heç düşündünüzmü niyə bu gənclər əsgər ölümünə yox deyir, ancaq parlamentdə qəbul edilən mürtəce qanunlara qarşı çıxmır, korrupsiya videolarına görə aksiya keçirmir? Ən vacibi seçkiyə maraq göstərmir. Gerçəkdə istənilən hakimiyyəti narahat edəcək məsələlər elə bunlar olmalıdır.

Monqolustan olsun, ya Azərbaycan gənc hər yerdə eyni cür gəncdir. Gənclərin ölümü ilə təkan yığan eyni hadisələr Tunis, Misir və Çində də olmuşdu. 2010-da 28 yaşlı gənc Xalid Səid polis tərəfindən həbs edildi. Gənclər Mübarəkin seçkidə qələbəsindən sonra yox, məhz bu gəncin döyülərək öldürülməsindən sonra internetdə reaksiya verdilər. Eyni hadisə 2009-da Çində də baş vermişdi. O zaman 24 yaşlı kəndli Li Qiamoinq Ceyhun Qubatov kimi döyülərək başı əzilmişdi. Polis tərəfindən verilən izahat isə gülməli idi. Hadisəyə internetdə 100 min adam reaksiya verdi.

Çin nə etdi, Mübarək nə etdi? Çin qorxutmaq üçün heç kəsi həbs etmədi. Hadisəni tədqiq edən komisiya yaratdı və o komisiyaya gənc bloqqerləri daxil etdi. Vaxt keçdikcə etiraz enerjisi də yoxa çıxdı. Mübarək isə yoldan adam tutmaqla mübarizə apararırdı. Sonu da məlum. Deyim ki, polis və nəzarət miqyasına görə Azərbaycan Misirlə müqayisəyə gələ bilməzdi.

İqtidar da eyni yolla gedir. Həbs, su şırnağı, qaz bombası ilə problem həll olunsaydı, Putin edərdi. Putin 120 minlik mitinqin qarşısına bunlarla çıxsaydı, devrilməsi bir gün çəkərdi. O, isə növbəti aksiya üçün hər dəfə yer verdi. 120 min nəfər əriyə-əriyə 1000-1500ə düşdü.

Həbslərlə, yalan təbliğatla hakimiyyət özünü güclü hesab edə bilər. Ancaq qonşuları ilə münasibətdə indikindən pis dövrünü yaşamayıb. Onun vəziyyəti daha çox çöldə əsəbləşib, evdə arvadını döyməklə hirsini çıxaran kişini xatırladır. Ola bilsin indi xaricdən reaksiya yoxdur. Ancaq seçki çatanda məhz bu həbsləri əsas gətirib İlham Əliyevin qırtlağından yapışacaqlar.

Sual oluna bilər ki, 3 gənc nidaçının həbsindən sonra bunlar niyə ard-arda həbslərə davam edirlər? “Xəps, xəps, yenə də xəps” deyən təfəkkürdən hiyləgər parçalama üsulu gözləmək olmaz. Təsəvvür edin əməliyyat hazırlayan iki-üç donqili bir-birinə deyir: “Ayə, biz bunların gündə birini tuturuq. Niyə kirimirlər? Təzələri gəlir. Hıy!”

İzah edim. Yaşlı nəsildən fərqli olaraq gəncləri bir hiss hərəkət etməyə məcbur edir - ədalət hissi. Yaşlandıqca insan bu hissi itirir. Atalarından fərqli olaraq gənclərin itirməyə malı-mülkü, işi yoxdur. Deməli, qorxusu da yoxdur.

Fikir verin. 2009-da Emin və Adnanın həbsindən sonra gənclər təşkilatlarına, siyasi fəaliyyətə nə qədər gənc qoşulub. Onları dartıb gətirən İsa Qəmbərin şəxsiyyətinə pərəstiş, hakimiyyətə gəlib vəzifə tutmaq, pul qazanmaq həvəsi olmayıb. Kimi Emin Milliyə görə gəlib, kimi Cabbar Savalanlıya görə. Tutulanlar azadlıqdadır, amma gələnlər hələ də təşkilatlarda.

Fikirləşirsinizsə ki, ofislərdə oturan qalstuklu gənclik hərəkata qoşulacaq. Deyim ki, səhv edirsiz. Onlar heç vaxt qoşulmayacaq. Qoşulanlar itirməyə heç nəyi olmayan, avtobusa 20 qəpik tapmayan Cabbar Savalanlı kimi gənclərdir. Bu güzəranda yaşayan gənclər isə az deyil. Hakimiyyət olaraq ağlınız olsaydı, o boz kubik gəncliyə sərf etdiyiniz milyonlardan bir hissəsini etirazçı gəncliyə sısdırardız. Vəziyyət də tamam başqa cür olardı.

Nidadan Ruslan Bəşirli tamaşası düzəltməyin  uğuruna ümid edirlər. O zaman bu addım az da olsa effekt vermişdi. Nə Emin Millinin, nə Cabbarın həbsində bu effekt alınmadı, bu gənclərdə də alınmayacaq.

Həbs edilənlər siyasətdən gedəcəkmi? Tam əksi. Mən rejim sındıra bilməyən, amma arvad uşaq sahibi olan kimi siyasi fəaliyyətinə son verən onlarla gənc tanıyıram. Ancaq siyasi məhbus olub, qeybə çəkilən bircə gənc tanımıram. Vaxtilə hökümət layihələrində iştirak edən, ən cəsarətli etirazı fontan qırağına gül qoymaq olan Emin Milli bugün dissidentə, xarici mətbuatda söz sahibinə çevrilibsə, bunda ancaq özünüz günahkarsız, cənab hakimiyyət. Siyasi fəaliyyətini öz istəyilə yoxa endirmiş, üzüyola Rəşadət Axundovu siyasi məhbusa çevirmək cəhdiniz isə bənzər avamlıqdır.

Zatən molotov şousundan sonra nidaçıların gözü qorxmuşdu. İnqilabdan yox, Qandi təlimindən danışırdılar. Azərbaycanda bir kimsənin ağzı Qandi ilə açıldısa, deməli vəziyyəti qanıb. Həbsləri artırmanız məsuliyyətsiz uşaq-muşağı da məsuliyyət altına girməyə sövq etdi.

Nidaya lider lazım idi. 7 başı olan əjdahanı öldürməyə Basat lazım deyil. Ora bir daş atmaq da kifayət edərdi. Əminəm ki, hakimiyyət həbsxanada Rəşad Həsənov, Üzeyir Məmmədli, Zaur Qurbanlını siyasi lider kimi yetişdirəcək. Bəlkə də bu gənclər ailə qurub hərəsi bir tərəfə itəcəkdi. Ancaq o potensialla, ali təhsillə Azərbaycan müxalifətinə gələcək liderlər qazandırdınız.

Yekun üçün deyim ki, inqilabi şəraiti “party” gəncliyi yox, əhalinin pisləşən güzəranı hazırlayır. “Party”də əylənməklə vaxt keçirən bu gənclik sizin üçün qorxu mənbəyi deyil. Əsl qorxu qara duman kimi gələn “bezprildelşik” gənclikdir. Qubada, İsmayıllıda onların nəyə qadir olduğunu gördüz. Vaxtı çatanda bax, onlar villalarınıza od da vuracaq, gözünüz qarşısında qızlarınızı da zorlayacaq.

Ən acınacaqlısı odur ki, o boyda hakimiyyətdə AYO-nu parçalaya bilən Vüsalə Mahirqızı ağılda bir kimsə yoxdur. Hər gün banlayan xoruzu necə fərəyə çevirdisə. O birini Gürcüstana yolladı. Bir digəri başını aşağı salıb kitabını satır.

Hakimiyyət isə hələ də onu vəziyyətdən çıxara biləcək partiya gəncliyinə zərbə endirməyə davam edir. Niyə partiya gəncliyi? İzahı gələn yazımda.