Ölülər və qaquliklər

19 apreli 2013-ün yadda qalan günlərindən hesab etmək olar. Eyni gündə bürokratiyanın iki qoca kötüyü yerindən çıxarıldı. 15 il Təhsil Naziri olmuş Misir Mərdanov Mikayıl Cabbarovla, İTV-nin baş direktoru İsmayıl Ömərov  Cəmil Quliyevlə əvəzləndi.

Birincilər mənsub olduqları tayfanın fəxri, ikincilər Bakı uşaqlarıdır. Rusdilli "kruq"un dili ilə desək - qaquliklər. Adi yerdəyişmə kimi görünsə də, prosesə əliyevlər bürokratiyasının yeni epoxası, yaxud rusdilli təbəqənin reinkarnasiyası demək olar. Qaquliklər və fifoçkalar düz 20 ildir bu günü gözləyirdilər. Taa Heydər Əliyevin hakimiyyətə gəldiyi gündən. 

93-cü ilin qayıdış kadrlarına baxanlar xatırlayar. Əliyevi tərifləyənlər arasında rusca danışan xalalar daha fəal idi. İndi eşitmədiyimiz "Qeydar Aliyeviç" müraciəti o zaman beynimizi deşmişdi. Cəbhə hökümətini ələ salan rusdillilər keçmiş günlərin qayıtması xəyali ilə yaşayan şıltaq qız kimi Əliyevin qucağına atıldılar. 

Amma yağışdan çıxıb yağmura düşdülər. Elçibəy onları oturduqları vəzifələrdən tərpətməmiş, dallarına təpik vurmamışdı. Buna baxmayaraq, Puşkinin dayəsinəcən  məlumatlı olan, ancaq "Dədə Qorqud" dastanında Basatın kimliyini bilməyən qaquliklərin qlamur intellekti milli hökümətdə heç nəyə yaramırdı. Sönmüşdülər. Hər şeyi başdan öyrənməli idilər. Rəsulzadəni, milli höküməti, ən əsası azərbaycan dilini. 

Əliyev isə qoca qurd idi. O, rusdililərin necə qorxaq və hərəkətsiz təbəqə olduğunu Meydan hərəkatı dövründə görmüşdü. Çətin anda onlarla hakimiyyəti əldə saxlamaq olmazdı. Şəhər proletariatı da qorxulu qüvvə idi. Çünki bu qüvvə Lenin meydanında başlayan hərəkatla Leninin qurduğu dövləti yıxmış, AXC-i hakimiyyətə gətirmişdi.

KQB generalına daha mütəşəkkil, daha vəhşi qüvvə lazım idi. Tayfa! Beləliklə  baş rola naxçıvanlılar və ermənistanlılar gətirildi. Bu qüvvənin köləlik zəncirlərini əldə saxlamaq nisbətən rahat idi. Şəhər insanı üçün yad olduqlarından daim kənara itilmək kompleksi ilə üz-üzə qalacaqdılar. Yad adamlar arasında qalmış uşaq tək H.Əliyev onlar üçün ata, əzəmətli tayfabaşı idi. 

Misir Mərdanovun təyin və işdən azad olunma illərinə baxaq. 1998-2013. Hər ikisi seçki ili. 15 il - 3 prezident seçkisi. Bu təsadüf deyil. 1998-ci il Əliyev üçün kritik dönəm idi. Elçibəyin Bakıya qayıdışının revanş təhlükəsi vardı. Təbii, belə anda sadiq kölələrin lazımlı olduğunu Əliyev əməli ilə göstərməli idi. Seçki saxtakarlığının ən çox təhsil və səhiyyə müəssələrinin işçilərinin əli ilə həyata keçirildiyini nəzərə alsaq, bu iki postun yiyələrinin kim olması çox şey deyir. 

 

Qısa sürən Qeydar Aliyeviç eyforiyasının bitdiyini görən rusdillilərin əzabları da 93-dən başladı. Tezliklə "elit kruq" yox, donqililərin nökəri olduqlarını anladılar. Elçibəyçilərə üstdən-aşağı baxmaq "volya"ları olduğu halda, donqililərlə bu keçməzdi. Tək həyat eşqi karyera qurmaq olan rusdillilər etiraz edən kimi "Ayə, qurumsaq" silləsi ağızlarının üstündən dəyirdi. Alçalırdılar. Kreslo xətrinə alçalmağa məhkum idilər. 20 ildə etirazları ancaq müxalifətə lağ etməklə, donqililərdən şikayətlənməklə özünü biruzə verdi. Narazılıqları uzağı "Parni iz Baku"nun konsertlərində eşidilirdi.

2003-də İlham Əliyev namizədliyini verəndə gözlərinə yenidən işıq gəldi. Ancaq hələ vaxtları deyildi. Nə İlham Əliyev Tayfanı yerindən oynadacaq kimsə idi, nə də bunlar əvəzləyici qüvvə. 

Tayfa qüdrətini itiribmi? Əvvəlki tək seçki onlara etibar edilmirmi? Tayfa hələ də güclüdür. Ancaq tayfadaxili etibar itə-itə gedir. Tayfa ağsaqqalları olan nazirlər belə artıq yerlilərini deyil, ailə üzvlərini vəzifəyə təyin edirlər. Bürokratiya ailə miqyasınadək kiçildisə, tayfa üzvləri də lazımsız əşya kimi evin bir küncündə tozlanacaq.

İşin siyasi tərəfinə baxsaq. Hakimiyyət islahatamı gedir? Qanunların mürtəceləşdiyi ölkədə məmurdan məmura fərq tarlada işləyən kölə ilə evdə xidmət edən kölə arasındakı fərq qədərdir. Xaricdən "islahata get" təzyiqi var. Baş aldatmaqla yola verməyin vaxtı isə keçib. 20 ildə əliyevçiliyin sifətinə yaxılmış kosmetikadan fərqi olmayan rusdilli qaquliklərin təyinatı da sırf kosmetik islahatdır.

Yaxşılığa doğru nəsə dəyişəcəkmi? Onu deyim ki, hər bir dövlətin siması onun burjuaziyası - şəhər təbəqəsi sayılır. Nə özünü "elit kruq" sayan azlıqdan, nə də mədəniyyət əvəzinə tövləsinin üfunətini gətirən tayfabaşlardan dövlətə idarəçi olmaz. Birincilər əhaliyyə rəiyyət kimi xor baxacaqlar. Necəki əvvəllər baxıblar.  İkincilər hər kəsi özləri səviyyəsində görmək istədiklərindən çoxluğu alçaldacaqlar. Çoxluq ilə hesablaşmayanların sonu isə gilyotin, ya da dala girən çomaqdır. Dövlət başçısı kübar XVI Lüdovik olsun, bədəvi Qəzzafi, fərq etməz.

Dövlət idarəçiliyi üçün nümunəvi idarəçilər böyük şəhərlərdə doğulmuş, yaxud məktəbi şəhərdə oxumuş, ana dili millətin dili olan, yüksək təhsilli sadə ailələrin övladlarından çıxacaq. Məhz onlar çoxluğu özlərinə bərabər görəcəklər. Azad düşüncəli saytlarda yazılar yazan bu nəslin artıq xeyli nümayəndəsinə rastlamaq olar.

Siyasi kuluarlarda gedən söhbətlərə inansaq, qaquliklərin qayıdışı Mehriban Əliyevanın təşəbbüsü ilə bağlıdır. Eyni analogiyanı Tunis diktatoru Ben Alinin arvadı Leyla Trabelsi aparmışdı. Ölkə elitasını Fransa və İtaliyada təhsil almış tələbələrdən qurmağa çalışan bu qadın Tunisdə göyərtisatandan rüşvət alınması sahəsində belə islahata gedilməsində maraqlı deyildi. Nəticə isə məlumdur. İnqilab və geriqayıdışı olmayan aviabilet.