Nə üçün İŞİD inqilabı?

Bir əvvəlki yazımda İŞİD-i silahlı inqilab gerçəkləşdirən  ideoloji dövlət kimi tərif etmişdim. Onları "Yaxın Şərqin bolşevikləri" adlandırmışdım.  Düşünürəm ki, mövzunu bir qədər açmaq lazımdır.

2011-in əvvəlindən cərəyan edən "Ərəb baharı" inqilablarına baxsaq, inqilab baş verən bütün ölkələrdə cəmiyyət iki əsas sosial təbəqəyə parçalanmışdı. Bəzi hallarda bu özünü məzhəb qarşıdurması şəklində göstərirdi. Misirdə hərbi bürokratiya ilə mülki əhali, Liviyada Qəddafinin tayfası ilə müxalif tayfalar, Bəhreyndə hakim sünni azlığına qarşı şiə çoxluğu, Suriyada hakim ələvi azlığına qarşı sünni çoxluğu barrikadaların əks tərəfində dayanırdı.

Bütün bu tərəflər mövcud ölkələrin daxili qrupları idi. İŞİD isə heç bir çərçivəyə sığmır. Mahiyyəti ilə müasir politoloji konsepsiyaları alt-üst edən fenomendir. Yarandığı coğrafiya tarixi sərhədlər tanımır. İdeoloji baxışına görə Səudiyyə Ərəbistan meylli "Əl-Qaidə"dən ayrılıb. Tərkibində 83 dövlətdən adam döyüşür. Nəinki Avropadakı mühacir uşaqları, islamı yeni qəbul etmiş almanlar, avstraliyalılar bu ordunun sıralarındadır.

Mətbuatda İŞİD-i dəstəkləməkdə o qədər ölkəni ittiham edirlər ki, sanki İŞİD yeni BMT-dir. Amerika, Səudiyyə Ərəbistanı, İsrail, Britaniya, Qətər, Bəhreyn, Türkiyə. Hətta İŞİD-i İranın gizli planı sayanlar da var. Sürdükləri ciplərin "Toyota" olduğunu nəzərə alsaq, yaponları da bu siyahıya qatmaq ədalətli olar.

Bu qədər fərqli millətin nümayəndəsini bir araya yığan nədir? Sosial-siyasi ədalətsizliyə etirazdan yaranan ideya. Hansı ki, şəxsi maddi maraqla izah olunmur. Başda Kim Filbi olmaqla söy-kökləri lordlar nəslindən gələn, İngiltərənin varlı təbəqəsinə məxsus "Kembric beşliyi"nin kommunist hərəkatınaa casus kimi işləməsini başqa cür izah etmək mümkün deyil.

Bəlkə diqqətinizdən qaçdı, İŞİD 98 əvvəl cızılmış Suriya-İraq sərhədini sözün həqiqi mənasında buldozerlə söküb atdı. Ərəb ölkələrinin sərhədlərinə diqqətlə baxın. Sanki kimsə əlinə xətkeş alıb kağız üzərində həndəsi xətlər çəkib. Suriya, İraq, İordaniya, Misir, Sudan, İsrail dövləti deyil düzbucaqlı fiquru xatırladır.

Bu tarixi Yaxın Şərq xalqları yazmamışdır. Bu sərhədləri onlar üçün Qərb imperializmi, ingilis-fransız kolonistləri çəkmişdir. İŞİD-in sökdüyü iki dövlətin sərhədi deyildi, Antantanın imzaladığı Sayks-Piko müqaviləsinin konturları idi. Ərəb qəbilə başçılarını belə bu xətlərin tarixi həqiqiliyinə inandıra bilmişdilər. Sayks-Pikonun xidməti idi ki, Suriya Fələstini Böyük Suriya torpaqları saydı, müstəqil Fələstin dövləti yaranmadı. Səddam Küveyti tarixi ərazisi sayıb, İraqı məhvə apardı.

Solda Sayks-Pikos xəritəsi             Sağda müasir Yaxın Şərq dövlətləri

Qərb imperializminin Yaxın Şərqə ayaq basma tarixini 1914-cü ildən hesablasaq, 2014-cü il xeyli simvolikdir. İŞİD-i 100 ildir pozulmayan tarixin dönüş nöqtəsi saymaq olar. Kolonializmin köhnə sərhədləri silinir. Ortaya yeni, ideoloji baxımdan daha yekdil dövlət formasiyası çıxır. 98 il öncə Fransa Suriyanı ələvi-sünni-kürd; İngiltərə İraqı şiə- sünni-kürd dövləti kimi xəritədə çəkib getmişsə, Yaxın Şərqdə axıdılan qanın durmaması heç də islam dininin günahı deyil.

Nə üçün İslam dünyasında Türkiyə xaric bircə demokratik dövlət yoxdur? Xeyli səbəb olsa da, tam cavab: Qərb kolonializmi.

Tək Türkiyə kolonial işğalı yaşamamışdır. Onun sərhədləri kağızda çəkilməyib. Dövlətin qədərini öz milləti yazıb. İran belə 1979-ci inqilabınadək yarıkolonial nəzarətdə idi. Hələ də köhnə hesablarla əlləşir.

Türkiyənin demokratikliyinə heç bir şübhəniz olmasın. Adicə götürək Cemaat məktəblərinin Türkiyə və Azərbaycandakı taleyini. Fətullahçılar Erdoğana etdiklərini Əliyevə etsəydilər, aqibətləri OMON-dan betər olardı. Türkiyədə Cemaat liseyləri hələ də fəaliyyət göstərir. Azərbaycanda bir gecənin içində hamısını bağladılar. Lisey uşaqlarının da ağlamaqdan başqa əlindən heç nə gəlmədi.

Bəs bizim qalstuklu bəylərə Qərb universitetlərində islam və demokratiya haqqında nə öyrətdilər? "Müsəlman ölkələrində demokratiya mövcud ola bilməzmiş". Bu fikir hər hansı şeyx, ayətullah tərəfindən uydurulmayıb. "Sivilizasiyaların toqquşması" konsepsiyasının yaradıcısı Hantinqton da islamı qəbul etmiş amerikalı deyildi.

Nə zaman ki, özlərinə uyğun tayfa başçısı, xunta generalı müsəlman ölkəsinin başına keçdi, problem yoxdur. Elə ki, islamçı siyasi qüvvə demokratik yolla hakimiyyətə gəlmək istədi, beşiyindəcə boğdular.

Boğmağa imkan tapmayanda növbəti 1 ildə devirmək üçün hər şeyi edirlər. Təkcə islamçıları yox, həm də milli demokratları. 1992-93 Azərbaycan nümunəsi.

Yox, mən heç də inanmıram ki, bütün bunları edənlər gizli kabinetlərdə yığışan buynuzlu masonlardır. Onlar hamımıza məlum məşhur şəxslərdir. Demokratik seçki ilə hakimiyyətə gəlmiş Məhəmməd Mürsini devirən xuntaçı general ABŞ hərbi məktəbinin məzunu general Sisi. Xuntaçı generalın qətliamlarına haqq qazandırmaq üçün ""Müsəlman qardaşları" inqilabı oğurladı" deyən ABŞ Dövlət Katibi Con Kerri. Suriyanın 3 il ərzində viran qalmasına tamaşaçı kimi baxandan sonra Bəşər Əsədə təriflər yağdıran yenə həmin Kerri. Qanuni prezident Məhəmməd Mürsini ölkədən qaçırmaq üçün dərhal Misirə ezam olunan Avropa İttifaqının xarici əlaqələr və təhlükəsizlik siyasəti üzrə ali nümayəndəsi Ketrin Eşton.

Taledən Mürsi öz xalqına Kələki rüsvayçılığını yaşatmadı. Bu səbəbdən minlərlə tərəfdarı onun uğrunda ölümə getdi. Edama məhkum olunan 530 nəfər "Salam dar ağacı" şeiri oxumadı. Dar ağacına getdi.

"Siyasətə qarışmayan" azərilər xaric bugün İŞİD-ə başkəsən deyən "sekulyar"ların riyakarlığı Misir hadisələrində özünü göstərdi. Onlar xunta tərəfindən küçələrdə qətl edilən 4000 nəfəri görməzdən gəldilər. 530 nəfərin edamına susdular. Hətta içlərindən "əcəb eləyib qırırlar" deyənlər çıxdı. Haqqında edam hökmü çıxarılanların arasında hamilə qadınlar olsa da.

Misir Qərbin çevriliş oyunu oynadığı ilk ölkə deyil. 1991-ci Əlcəzairdə müxalif İslam Cəbhəsi partiyasının böyük səs yığmasından qorxan hakim partiya ikinci tura seçkiləri ləğv etdi. Hakimiyyəti hərbçilər ələ keçirdi. Hadisələr eynən Misirdəki ssenari üzrə davam etdi. Nəticə: 10 il davam edən vətəndaş müharibəsi, 200 min qurban.

Bəhreyndəki hərbi bazası əldən gedər qorxusu ilə dinc etiraz nümayişini başqa dövlətin qoşunu ilə qan içində boğan yenə həmin Amerika idi. Bənzər gedişlər "Ərəb baharı"ndan nəsibini almış Tunis və Liviyada edilir. Halbuki bu ölkələrin əhalisinin sayı Azərbaycan qədərdir.

İlahi ədalətin tərəzisi bir yerdə enəndə digər yerdə qalxır. Düşünün ki, İŞİD-in İraqda güllələdiyi 1700 polisin yerində Misirdəki hərbi xuntanın zabitləridir. Yəqin ki, çox az Misir vətəndaşı onları qınayar.

Bir də məsələyə məzhəb gözü ilə baxanlar vardır. Ali ruhaniləri Roma papası tək kimi düşmən elan etsə, onu lənətləyəcəklər. Dost dedisə, nahağını haqq sayacaqlar. İran mediası sevmədiyi müsəlman ölkələrin hökümətlərini gün boyu əhli-beyt malını talamaqda ittiham edir. Amma İraqın korrupsiya xortumu Malikini qardaş adlandırır. Və bənzər "facebook" siyasətçiləri.

Siyasətdən fikir yürüdən şəxs gərək dindar libasını bir kənara atsın. Əks-halda məzhəb, təriqət təşəbbüsçüsü kimi görünəcək.

Azərbaycana gəldikdə. Müxalifət hələ də qəbul edə bilmir ki, 1993-də Elçibəyi hərbi çevrilişlə devirən İran, Rusiya yox "British Petroleum" neft konserni idi. Lakin ən böyük zərbə 2000-ci illərin əvvəli, partiya üzvlərinin "QHT"ləşdirilməsi prosesində vuruldu. Başa düşmədilər ki, bu Azərbaycanın siyasi gələcəyini sabotajıdır. Güclü müxalifət gələcəyin güclü hakimiyyəti deməkdir. Növbəti güclü hakimiyyətlə isə heç kəs təzədən hesablaşmaq istəməz.

Qərb neo-kolonialist düşüncəsi üçün Əlcəzair İslam Cəbhəsi ilə Azərbaycan Xalq Cəbhəsinin heç bir fərqi yoxdur. Yerli hərdəmxəyallar özlərini nə qədər qərbpərəst saysalar da.

Partiyalar III Sektor ilə aralarında qırmızı xətt çəkməli ikən ən perspektivli üzvlərini öz əlləri ilə ora itələdilər. Qrantdan gələn pul tamahkarlığı və özünü "Qərbin adamı" kimi sırımaq xülyası partiya sistemini rəzil hala saldı. Təbii ki, pulu görən partiyadaşlar köşeyi döndü. Missiyasını bitən kimi İRİ də, NDİ da ipləri kəsdi. Geridə isə aldanmış məhkum kəvakiblər qaldı.

Eyni tələ hakimiyyət üçün də quruldu. 1994-dən bu tərəfə verilən qrant və kreditlər keçmiş sovet rüşvətxorlarını daha böyük korrupsionerə çevirdi. Verilən pulların necə istifadə ediləcəyini Qərbdə çox gözəl bilirdilər. Bu siçan tuta bilən pişiyi əldən yedirdərək kökəltməyə oxşayır. Nəticədə sahibkar kök, amma heç nəyə yaramayan pişik əldə edir.

Qrant və kreditlər verilmədən ölkə öz imkanlarına buraxılsaydı, yerli hökümət daxili infrastrukturu qorumağa daha meylli olardı. Necə ki, neftsiz Belarusiyanın başına keçən Lukaşenko sovet kolxoz və zavodlarını qoruyub saxlaya bildi. Bugün Rusiyanın hərbi müttəfiqi Lukaşenko Ukrayna məsələsində Putinə orta barmağın göstərirsə, bu daxili faktora inamından irəli gəlir. Yeri gələndə Qərb kreditorlarına "paşşolt" əmri verməyi bacarır.

Daxildə bütün dayaqlarını itirən Əliyevlər neo-kolonial siyasətin qolubağlı əsirinə çevrildi. Zamanında korrupsiyaya sərmayə kimi qoyulan pullar sonradan senatorlara, parlamentarilərə verilən rüşvət şəklində artıqlaması ilə geri qayıtdı. Beynəlxalq banklara, Qərb birjalarında səhmlərə yatırılan pullardan gələn gəlir ayrı bonus idi.

Mövcud balansda istər iqtidar, istər müxalifət Azərbaycanın siyasi gələcəyini uduzmuş qüvvələrdir. İŞİD fenomeninin nə vaxtsa Azərbaycanda yaranacağına əmin deyiləm. Bu ölkədə islam da "kitayski"dir. Amma İraqın başına gətirilənləri burada həyata keçirməyə tərəddüd etməyəcəklər.

İŞİD 100 il əvvəl Yaxın Şərq üçün yazılan sərhədləri pozdu. Çıxış yolu kimi isə İraqın 3 dövlətə parçalanma ehtimalı görünür. Qoy hər tayfabaşı öz tayfasını (şiə, sünni, kürd) idarə etsin. Nə yeni səddamlara ehtiyac qalar, nə də İŞİD-ə.