Publisistikanın kənd arvadı

Son günlər internetdə ən çox müzakirəyə səbəb olmuş yazılardan biri də Günel Mövludun "Futbol düşüklüyü" yazısıdır. Adətən, müzakirə obyekti olan məqalələr şok faktlara, fərqli baxış bucağına görə səs salır. Gəl ki, başın çıxmadığı şeydən yazasan və dilə düşəsən. Bax, bu, əsl məzhəkədir.

Elə yazdığı yazıya da ələ salaraq cavab verdilər. Özü də yaradıcı şəkildə. İşin ən maraqlı tərəfi vaxtilə Güneli ucaldan gənclərin onu yerdən-yerə vurması oldu. Ən intellektual, tolerant gənc belə fərqli fikirliliyə, zəif yazıya dözüm göstərə bilər. Ancaq istedadsızlığın cəmiyyətə sırınmasına yox.

Məqalədəki "22 nəfər kişi  saatyarım boyunca bir topu  ora-bura qovalayır" arqumentini orta məktəb şagirdi də alt-üst edər. Problem ondadır ki, bunu yazanın adı publisistdir. Gənc xanım jurnalistlərdən biri mövzu üstünə olmuş hadisə paylaşmışdı. Televizorda qolf oyununu izləyən kənd arvadı heç nə başa düşmür. Oğlu evə gələndə soruşur: "Ay oğul, bayaqdan baxıram. Bu boyda kişilər əllərində "lapatka" bir ağ siçanı öldürə bilmirlər".

Zənn edin ki, həmin kənd arvadlarından biri gəlib düşüb mətbuata, xalqa həyatı başa salır. Hansı idman növlərinə baxmağı, necə yaşamağı, hətta yataqda necə sevişməyi izah edir. İzah nədir, tələb edir!

Əlbəttə, mən bu yazıda kənd arvadlarını zərrə qədər aşağılamaq istəmirəm. Tarlada işləyən, heyvan bəsləyən həmin kənd arvadlarının zəhmətidir ki, biz süfrəmizdə ucuz ərzaq yeyirik. Amma onların heç biri başı çıxmadığı mövzulara girmir. Hələ-hələ Avropada oturub, burda yaşayanlara ağıl vermir.

Günel Mövludu "publisistikanın leşyeyəni" adlandırmaq istəməzdim. Amma siyasət xaric, saytların xəbər lentində hansı qalmaqallı zorlama, baltalama, intihar xəbəri varsa, Günel mütləq ondan yazacaq. Növbəti yazısının mövzusunu bilmək üçün Zirəddin olmaq lazım deyil. Təki, şirə üstünə qonan milçək olsun. Gördü ki, azad seks, qadın zorakılığı mövzularına fikir verən yoxdur, girişdi futbola.

Hələ bu vaxtacan heç kəsin diqqət vermədiyi mövzudan yazdığını, fərqli mövqe qoyduğunu, gördüm deyən olmayıb. Adətən, Əli Əkbər ilə Seymur Baycanın çeynəyib tökdüyü mövzuları malalayıb saytlara verir. Məsələn, Seymur Baycanın rus qadınları haqda fikirləri. Bu da götürüb yazmışdı ki, rus qadınları azərbaycanlı qızlarla müqayisədə yataqda daha yaxşı sevişir. Məhz, ona görə rusların mədəni səviyyəsi yüksəkdir. Oğlu Rusyətdən qız gətirmiş növbəti kənd arvadının ziyalı mövqeyi. Tutaq ki, Seymur belə yazılarla sadəlövh qızlarda kompleks yaradıb, seksual həyatını rəngarəng etməyə çalışır. Sən hansı dərdinə dərman bilirsən?

"Futbol düşüklüyü" məqaləsində kişilər futbola nə üçün baxır? məsələsinə girməyəcəm. Tağı Əhmədov demişkən, belə çox gülməli. Nəinki kişilər, "facebook"da futbol matçlarından həvəslə yazan qadın azarkeşlərin sayı özü cavabdır.

Elə zövqlər var ki, biz, sadəcə, onu anlaya bilmirik. Məsələn, mən heç vaxt azərbaycanlıların nə üçün bu qədər araq içdiyini anlaya bilməyəcəyəm. Mənim üçün araq tərkibində heç bir qidalı maddənin mövcud olmadığı, etil spirtinin kimyəvi düsturudur. Digər içkilərin orqanizmə faydası haqda nəsə demək olar. Amma araq içənləri düşük adlandırmaq, nəinki  hörmətsizlik, heyvərəlik olardı.

"Barselona" futbol klubunun forması üzərində loqosunu yazdıran "Qətər Hava Yolları" şirkətinin 30 milyon dollar ödəməsi məsələsinə aydınlıq gətirmək vacibdir. Bu adam Berlinəcən gedib çıxıb, hələ də dərk etməyib ki, biznesdə 60 milyon dollar götürmək üçün 30 milyon xərcləmək şərtdir. 1997-ci ildə 4 təyyarə ilə fəaliyyətə başlayan "Qətər Hava Yolları" bu gün 144 təyyarə ilə dünya üzrə ilk üçlüyə girir. Təbii ki, uğurlu reklam siyasəti olmadan belə yüksəliş əlçatmazdır.

Ola bilsin, gəlirləri çox şişirtdim. Dünyanın 84 faizini birləşdirən təyyarə şirkətlərinin illik pul dövriyyəsi 18.4 milyard dollar olduğu halda, xalis gəlirləri cəmi 2.4 faizdir. Planetin ikinci ən böyük şirkəti olan "Türk Hava Yolları" 2013-cü ili zərərlə bağlamışdır. Müasir biznesdə vəhşi kapitalizm dövrü bitmişdir. Bəs kim qazanır?

Futbola baxmaq üçün Avropanın bir ölkəsindən digər ölkəsinə ucuz biletlə səyahət edən sadə insanlar. Bu gün Avropa xalqları arasında qanlı müharibələr baş vermirsə, bunun əsas səbəblərindən biri də futbol qardaşlığıdır. "Barselona", "Real Madrid" kimi klublar görün nə qədər insanı birləşdirir. Din, milliyyət, dəri rəngi fərqi stadionlarda puç olur.

Azərbaycanın "Atletiko Madrid" forması üzərinə 15 milyon verib "Azerbaijan - Land of Fire" yazdırması isə qəzəbə səbəb olur. Çünki vətəndaş başa düşür ki, Azərbaycan adı ticarət markası deyil. Onu satmaq olmaz. Bu, sadəcə, ölkə təbliğatıdır. Verilən pullar geri qayıtmayacaq. Turizmin inkişaf etdirilməsi arqumentinə gəldikdə isə, dünya turizm lideri İspaniyada turizmi təbliğ etmək monqol turistlərə monqol dublyonkası satmaq kimi bir şeydir.

Futbol futbolçuları milyonçu edən idman növüdürmü? Məşhur futbolçuların xeyriyyə əməlləri bir tərəfə, böyük futbol klubları parlaq gələcəyi olmayan Afrika sakinləri üçün ümid yeridir. Əsrlərdir bu qitədən insan resursu adına zənci kölələr daşınıb. İndi istedadlı futbolçular, marafonçular çıxır. Həmin insanlar ölkələrini də unutmur. Sərmayə qoyurlar. Vurduqları qollar sayəsində isə ağ avropalıların irqçi, ksenofob stereotipləri hörmət hissi ilə əvəz olunur.

Vaxt olmuşdur ki, futbol diktator rejimlərin propaqanda maşını idi. Diktator Frankonun "Real Madrid"i, Argentina, Braziliya xuntasının sevimli milli futbol komandaları. Ancaq həmin rejimləri yıxan da futbol oldu. Franko "Real Madrid"in məğlubiyyətindən sonra infarkt keçirdi. Argentinada keçirilən 1978-ci il Dünya Çempionatı xuntanın sonunun başlanğıcı oldu. Futbol və futbolçu istəsə belə, diktaturanın dostu ola bilməz. Jurnalistlərin keçə bilmədiyi ölkə sərhədlərini futbolçular aşır.

Qəribə gələr, ancaq futbolçular Günel Mövlud kimilərlə müqayisədə həqiqi maarifçidir. Pelenin "Mən - Pele" avtobioqrafik kitabını oxumaq üçün minlərlə bisavad braziliyalı öz səyi ilə əlifbanı öyrənib. Ölkənin Maarif naziri bu xidmətinə görə Peleni mükafatlandırıb. 100 Günel Mövlud klonlaşdırıb mətbuata buraxsalar, onca adam tapılmaz ki, yazılarını oxumaq üçün əlifba öyrənmək istəsin.

Son illər bu adamın yazılarından çox, pərəstişkarı olan oxucuları müşahidə edirəm. Şəxsi münasibəti olan adamları çıxsaq, demək olar, əksəriyyətini eyni keyfiyyətlər birləşdirir. Qapalı mühitdə böyümüş, ailədə inkubator cücə qədər qiyməti olmayan, travmalı kənd qızları. Bir də erkən yaşda valideynləri boşanmış adamlar. Şəhər mədəniyyətini mənimsəmiş, demokratik düşüncəli ailədə böyüyən, təhsilli bircə nəfərə rast gəlməmişəm ki, onun istedadlı olduğunu desin.

Günel Mövlud fanatlarını heç cürə başa sala bilmirəm ki, yazılarında nəinki ədəbi dəyər, informativlik belə yoxdur. Yaxşı ki, "Futbol düşüklüyü" yazısı çıxdı. Hətta ən sadəlövh adam publisist səviyyəsinin düşdüyünü dərk edər.

Tənqid etsək də, publisistikamızın kənd arvadının geniş oxucu kütləsi qalacaq. Mütaliəli adam deyəndə biz yüksək mədəni səviyyəyə malik, intellektli şəxs təsəvvür edirik. Yaddan çıxarırıq ki, ali təhsilli, son moda paltar geymiş, amma məişət zehniyyəti daşıyan gənc kənd arvadları da oxuma-yazma bilir. İstəyir həyat travmalarından dastan da qoşsunlar. Bircə futbol mövzusuna girməsinlər.