Kimin şeyi kimin əlində

Son həftələr “Yeni Müsavat” qəzeti, Rauf Arifoğlu ətrafında olan hay-küyü anlamıram. Yazılanlardan, kimin kimlə atışdığından xəbərim var. Amma gündəmin nə üçün hələ də bu qəzet ətrafında cərəyan etdiyini başa düşmürəm.

Deyirlər Rauf Arifoğlunun qəzeti hakimiyyətin əlinə oynayır. Lap istəyir lambada oynasın. Sizləri narahat edən nədir? “Səs”, “Xalq”, “Kaspi” qəzetləri 20 ildir hakimiyyətin əlinə oynayır. Onları nəinki müzakirə edən, xəbər paylaşan da yoxdur.

Normal mətbuat və qəzet oxucusu olan ölkədə “Yeni Müsavat” qəzeti bircə yalan məqaləsinə görə hörmətdən düşər, özünə hörmət edən oxucu bir daha o qəzeti, nə də baş redaktorunu müzakirə etməzdi. 

Heç vaxt siyasi intriqaların oyunçusu olmayan qəzet oxucusuna gəldikdə. O, oxucu müxalifət qəzetlərindən çoxdan imtina edib. Təəssüf ki, siyasi qəzetlərlə bərabər mətbuatdan. Bir zamanlar yüz minlərlə satan qəzetlər bu gün bir-iki min satsa şükür edir.

Əks-arqument gətirəcəklər ki, rejim bizə daldan da, qabaqdan da basır. Satmağa imkan vermir. Yaxşı, problemin 50%-i olsun rejimlik. O zaman biri məni başa salsın görüm, yüzlərlə adamın avtobus gözlədiyi metro çıxışlarındakı qəzet köşklərində nə üçün axşam saat 20:00-də “Yeni Müsavat”, “Azadlıq” qəzetləri satılmamış qalır?

Hesab edək ki, camaat siyasətdən bezib. Axı, niyə bu ölkədə məişətdən, qeyri-siyasi mövzulardan yazan “Posta” kimi normal bir qəzet olmasın? Türkiyədə ən çox satan qəzet müxalif və iqtidar yönlü köşə yazarlarının yazdığı qəzetlər deyil. İnsanların oxuyaraq istirahət etmək istədiyi “Posta”dır.

Qəzetlərin kağız şəklində sata bilməməsini insanların informasiyanı internetdən almasına da bağlamaq olar. O zaman problem rejimlik deyil. Sən ədalətdən yazırsansa və yazdığın söz qiymətlidirsə, hökmən alıcı tapılacaq. Hakimiyyət istəyir on yox, yüz media orqanı yaratsın.

Deyək ki, qəzetə canı yanan bir baş redaktor çıxdı. Satışı artırmaq üçün internet versiyanı bağlamaq istədi. Onsuz da pul gətirmir. Müxalif internet saytlarına reklam vermək qadağası var. Baş redaktor qərar verib imtina etmək istəsə, qəzetə nəzarət edən partiya sədri, funksionerlər imtina edə biləcəkmi? Başımla cavab verirəm ki, YOX!

Kim sizə özünün azad mətbuatda işlədiyini, başqasının “satıldığını” deyirsə, atabaatası ilə qələt edir. Azərbaycanda birmənalı olaraq azad mətbuat yoxdur!!! Nə maliyyələşmə, nə də prinsiplər baxımından. Şəxsən mənə sual verəndə ki, “hansı qəzet, sayt azaddır?”, cavab - şəxsi bloqum. Yalnız orada tam azad şəkildə yaza bilirəm. 

Qəzetlərin partiyalar üçün daim kassa rolu oynaması sirr deyil. Bədbəxtçilikdən qəzetlərin başına da həmişə qəzet işini bilənlər yox, sədrin pul haqq-hesabını həll edəcək adamlar gətirilib.

Fərz edək ki, hakimiyyətin mətbuata təzyiq etməsinin səbəblərindən biri də budur. Axı, bu siyasilər qəzetçiliyi təkcə maliyyə institutu kimi məhv etməyiblər. Jurnalistika standartlarını, oxucu üçün maraqlı olacaq məzmunu da məhv ediblər.

Qəzetləri çeviriblər siyasi bülletenə. Mətbuat o qədər bədbəxt günə qalıb ki, onun-bunun feysbuk söyüşməsindən xəbər düzəldib verir. Başa düşün, sizin şəxsiyyətiniz, partiya intriqalarınız normal oxucunun qozuna da deyil. Özünə hörmət edən şəxs beş ilin dörd ilində qaraçı kimi boğuşan adamların siyasi atışmalarına nə üçün pul verməlidir? Gələcəyə olan ümidini daha da qaraldıb, beyin hüceyrələrini məhv etməlidir?!

Şəxsən mən keçən ilin dekabrından bu yana “Azadlıq” və “Yeni Müsavat” qəzetlərini almaqdan imtina etmişəm. Müsavatın Milli Şuranı tərk etməsi ərəfəsində AXCP ilə qırışması zamanı. O qəzetləri ki, həftədə 3-4 ədəd alırdım. 

Bir gündə hər iki qəzet əlimə düşdü. Açıb oxudum. Eyni hadisə üstündə hər iki tərəf bir-birini ən ağır şəkildə təhqir edirdi. O gün qəzetlərdən ancaq birini alıb oxusaydım, bəlkə də təsir altına düşüb hansınasa haqq verərdim. Amma hər ikisini oxuyunca, iyrəndim. 

Hakimiyyətin əlinə oynamağa gəlincə. Hakimiyyət bütün qəzetlərini, televiziya kanallarını səfərbər etsəydi, müxalif düşərgəyə belə ağır zərbə vura bilməzdi. İndi düşünün! Müstəqil mətbuatın mövcud olduğu 25 il ərzində milyonlarla neçə belə vətəndaş qəzetlərdən niyə imtina edib.

Cəmiyyət əlini çəkib. Bəs ittiham edən kimdir? Elə bir ovuc siyasi fəallar və rəqib jurnalistləri. Əksəriyyət biganədir. Hesab edək ki, “Yeni Müsavat” müxalifət və müxalifətçilikdən imtina edib. Müxalifətçilər “Yeni Müsavat” niyə imtina edə bilmir?

Bilməyəcəklər! Çünki 1988-dən bəri tükənə-tükənə gələn siyasətçilərin tək mövcudiyyət yeri qalıb. O da mətbuat. Ona görə öz mövcudiyyətlərini təhdid edən bir şey görəndə, ac canavar kimi hücum çəkirlər. 7 ildir bu ölkədə feysbuk var. Bloqlar da eyni şəkildə. Amma bircə siyasi lider yoxdur ki, Aleksey Navalnı kimi bloq açıb, hər gün yazsın. Gün ərzində bloquna on minlərlə adam girib oxusun.

Yazmırlar. Yazanda canları çıxır. Gözləyirlər ki, kimsə gəlib müsahibə götürsün. Ya da hansısa köşə yazarı yaltaqca tərifləsin. Rəsmi partiya saytlarındakı məlumatlar isə 2011-ci ildən yenilənmir. Sayta belə girib baxmadıqlarından domen bağlanıb. Halbuki, siyasətlə maraqlanan şəxs ilk növbədə qəzetə yox, həmin sayta girib baxmalıdır. İmkan verin qəzet ictimaiyyətə maraqlı olacaq mətbuat kimi işləsin.

Məndən hərdən soruşurlar Rauf Arifoğludan niyə bloq yazısı yazmırsan? Yoldaşlar, başa düşün. Siyasətçinin mətbuata hücum çəkməsi, yaxud nəzarət etmə ənənəsi yalnız Azərbaycandadır. Bir də Azərbaycan kimi feodal fermalarda.

Qərbi Avropada hansısa siyasi mənsubiyyətli şəxs, partiya sədri tərəfdarlarına kütləvi “fas” əmri versə, birinci növbədə ölkənin digər mətbu orqanları o siyasi lideri peşman edər. 

2011-ci ilin dekabrında Konrad Adenaur fondunun təşkilatçılığı ilə gənc jurnalistlər və siyasətçilər üçün təlimdə idik. Təlimçilər alman idi. Bizə dedilər ki, Almaniyada siyasətçilərlə jurnalistlər düşməndir. Jurnalistlərin siyasətçiləri görməyə gözü yoxdur. Partiyalar qəzetləri mətbuat konfranslarına dəvət edib, bəyanatlarını bülleten şəklində onlara verirlər. Bəyanat jurnalist üçün maraqsızdırsa, nümayişkaranə şəkildə götürüb kənara atar.

“Azad mətbuat” deyib böyürən jurnalistlər baxaq görək bircəciyiniz nəzarətində olduğunuz partiyaların sədrinə qarşı belə hərəkət edə bilirsinizmi?

Necə ki, demokratik cəmiyyətlərin təşəkkülü dinin dövlətdən ayrılması ilə oldu, azad mətbuat da siyasətin qəzetlərdən, xəbər saytlarından əl çəkməsi ilə bərqərar olacaq. İstisnasız bu hər kəsə aiddir.

Rauf Arifoğlunun şəxsinə gəldikdə. Bəli, adam fırıldaqçıdır. Amma fırıldağı oxucuya, elə hay-küy salanlara da yedirdə bilir. Hər yolla pul qoparmağı bacarır. Əvəzində üç aydan bir ictimai şəkildə dilənmir. 

İşçilərinə münasibətdə. “Biz ölkədə tək azad mətbuatıq” deyib, işçilərinin feysbukda yazdıqları üzərində siyasi senzorluq eləmir. Partiya siyasətinə uyğun gəlməyən statusları sildirmir. 

Mətbuat meneceri kimi bu ölkədə rəqib tanımır. Hansı köşə yazarının oxucu kütləsi gətirdiyini gözəl bilir. Bacardıqca əldə saxlamağa çalışır. Oxucunun marağı naminə şəxsinə edilən təhqirləri unutmağa hazırdır. Əli Əkbərin “Yeni Müsavat”da yazmağa başlaması kimi. Bu müqayisədə böyüklük Raufa, düşüklük Əli Əkbərə qaldı. Bəs, sizlərə nə qaldı?

Rauf Arifoğlunun eyiblərindən, köhnə müxalifətçilərin onunla bağlı “xatirə”lərindən çox yaza bilərəm. Amma bunları yazanda ədalət naminə onu tənqid edənlərin də zir-zibilindən yazmalıyam.

Deyəcəklər ki, a bəy, o, hakimiyyətin yanında, biz müxalifətin. Mən də deyəcəm: A bəy, uşağı bələkdə "tərbiyə" edərlər. Səninki uşaqlıqdan keçib, yekə kişi olmusan. Müxalifsən deyə jurnalist, siyasətçi dostların bu günədək eyiblərini açıb, faş etməyiblər. Yoxsa hamınız boğazacan poxun içindəsiz.

Ona görə də bu gün “Yeni Müsavat”ın məqalələrinə, ətrafında cərəyan edənlərə aqressiv reaksiya vermirəm. O cümlədən Eynulla və digər media orqanları. Yalnız kefimi açmaq üçün hadisələri zarafata salıram. 

Azərbaycanda azad mətbuat, azad jurnalistəm deyənlərin sözünü isə bağırsaq qazından artıq saymamışam. Bunların səsi ancaq uzaq məsafədə gurultulu gəlir. Yaxınlaşdıqca üfunət hiss edirsən.

Mənə “Xədicədən heç nə yazma” deyənlər hakimiyyət redaktoru deyildi, heç “Jalə mediası” da deyildi. Böyük bir təşkilatı, mətbuatı “tryapka”ya çevirən cındır dəstəsi idi. O cındır dəstəsini Xədicəyə bağlayan səmimi məhəbbət deyildi. Onlar üçün daha ali, daha müqəddəs dəyər – pul idi. O, pulu tapacaq adamın könlünü xoş etmək naminə əlləri çatan hər kəsin söz azadlığını boğmağa hazır idilər.

Xədicə haqda yazdıqlarımızın heç birində şəxsi qərəzlilik yox idi. Nə bir yerdə çörək yemişdik, nə də pul haqq-hesabımız olmuşdu. Tənqidimizi bircə statusla yekunlaşdıra bilərdik. Sadəcə illərin siyasətçilərinin, qəzetçilərinin göz görə-görə özlərini “tryapka”ya çevirməsi bizə ağır gəlirdi. Hər dəfə yazanda bir neçə siyasi “tryapka” özünü ayağımız altına atırdı. Dayanmaq əvəzinə dabanımızı üstlərində silib keçirdik. Prinsipiallıq naminə zərbə ardınca zərbə.

Nə olsun ki, müxalifdirlər. Nə olsun ki, 25 ildir siyasətdədirlər. Şəxsiyyətlərinə ki, hörmətləri yoxdur. İnsanın şəxsinə hörməti olmayanda nə daxili azadlıq olur, nə də kənardan sayğı. Şükürlər olsun, neçə-neçə xəbərdarlıq gəlsə də, şəxsiyyətimizdən zərrə də itki vermədik. Nə üzr istədik, nə tənqidi kəsdik. 

Azad mətbuat olan ölkədə mətbuat-siyasət münasibətləri necə olmalıdır? - deyə soruşsanız, yeri gələndə jurnalist siyasətçini minib sürməlidir də. Jurnalistin azadlığı da siyasətin köləsinə çevrilməmə iradəsindədir.

Bir zamanlar mətbuatı siyasətin idarə olunan oyuncağına çevirənlər indi bunun cəzasını çəkirlər. Bu qovğada haqlı çıxaracağım heç bir tərəf yoxdur. Müxalif kölə mətbuatın iqtidar köləsinə çevrilməsində qınanılacaq heç nə yoxdur. Dəyişən sadəcə ağadır. Mətbuat özü heç zaman azad olmadı ki.