Bloq nə üçün lazım idi?

Azadlıq Radiosunun Bakı bürosunun qapadılması ilə çoxistiqamətli mətbuatın son işartısı da söndü. Azad mətbuat demirəm. Çünki azad mətbuat sözünün özü mifdir. Ölkədə azad mətbuat iddialı baş redaktorun da günün biri qatı senzor olduğu məqam ortaya çıxır. Hər redaksiyanın öz mövqeyi, öz standartları...

 

Azadlıq Radiosunun qapadılması əslində gözlənilən idi. Dünən yox, bir neçə ay əvvəl yox, Azərbaycanda avtoritar sistemin yarandığı gündən hakimiyyətin nəzarətində olmayan hər bir qurumun boğulması gözlənilən hadisədir.

Avtoritarizm əsla durmaq bilmir. Təpəgöz tək gözü görən hər şeyi qoyun bilib yeyir. Yeganə mübarizə vasitəsi bir yeyilən qoyunun yerinə beş qoyunun çıxıb mələməsidir. Mübarizə ilk mərhələdə qoyundur. Sonra qoça, qurda, kütləvi şəkildə böyüyüb əjdahaya çevrilir. 

Mərhum jurnalist Elmar Hüseynovun dediyi kimi tunelin sonunda qaranlıq görünür. Arxayınçıqdan yaranan məğlub vəziyyətin bir səbəbi də bu insanların özündədir. Azadlıq Radiosu, RATİ, Meydan TV və onlardan əvvəlki layihələr bir səbətə yığılmış yumurtalar kimi idi. Günün biri kimsə bu səbəti götürüb yerə çırpacaqdı. Yumurtalar hamısı sınacaqdı. Elə də oldu.

Azərbaycanda Qərbin maliyyə imkanlarına, patronajlığına sığınıb daim şad-xürrəm yaşayacağını, ictimai-siyasi sima kimi qalacağını düşünən adamlar vardı. Kobud olsa da, bu sinif adamlar üçün yerinə düşən atasözü var: “İt arabanın kölgəsində yatıb, elə bilir öz kölgəsidir”. 

Hətta bu kölgəyə sığınmağın perspektivləri haqqında düşünən, kölgədə rahat sığınmaq üçün gənc üzvlərini ona-buna yaltaqlığa təhrik edən müxalifət liderləri də vardı. Halbuki quru budaq kimi yapışdıqları imkanları öz əlləri ilə yarada bilərdilər. Bunun üçün baza da vardı, idealist gənclər də.

Araba da getdi, sümük də. Əvəzində zəncir gəldi. Qolu zəncirli olub, müqavimət göstərənlər də məlumdur, qaçıb siçan deşiyində gizlənənlər də. Tarix özü onlara hakimdir.

Alternativlər vardı. Bu gün də var. Bloq – azad mətbuat deyə biləcəyimiz tək mətbu orqan. Burada müəllif də özünsən, baş redaktor da. Standartlar, kiməsə bağlılıq deyilən bir şey yoxdur. Tək ittihamçı oxucundur. Yalnız o, qərar verəcək sənin fikir adamı olub-olmayacağına. 

İmkanlar da genişdir. Bloq köşəyə də çevrilə bilər, video portala da, gərgin işləsən xəbər saytına da. Kiməsə pul verib sayt yığdırmağın da lazım deyil. Hər ay təhlükəsizlik, domen xərci üçün pul ödəmək də. Yeganə tələb olunan şey zəhmət və cəsarətdir.

5 il əvvəl ictimai sektor arasında bloq yazmağa təşviq etmək kimi gözəl ənənə yaranmışdı. Yazanlar çox idi. Amma insanlar da vardı ki, başqalarını şəbəkələşməyə çağırırdı. Etibar Salmanlı, Aynur Zərrintac, İlqar Mirzə... 

Adlarını çəkmədiyim şəxslər inciməsin. Amma bloqçuluğun 30%-i yazmaqdırsa, 70%-i paylaşmaq, oxucu gətirməkdir. Bu şəxslərin xidməti ikiqatdır. Azadlıq Radiosunun həftəlik bloq icmalı rubrikasını bu sıraya daxil etmək lazımdır. Təəssüf ki, sonralar davamı gəlmədi. 

Mənim təşviq etdiyim gənclər əsasən partiya gəncləri idi. Arzum qlamur aktivistlərlə rəqabət aparan gənclik deyil, öz başı, öz müqavimət qalası olan gəncliyin yetişməsi idi. Əslində kimsə kimisə yetişdirmir. Hər kəs öz intellekti, zəhməti sayəsində yetişir. İlk təkan verilir. Davamı adamın özünə bağlıdır.

Hər biri bir mətbuat orqanı olacaq bloqçular məhz bu günlər üçün lazım idi. Daimi oxucusu olan bloqçuya çevrilməyin nə qədər vacib missiya olduğunu o zamanlar dərk etməmişdilər. İndi də anlamış deyillər. “Niyə yazmırsan?” – sualına adətən bu cavabı eşidirdin: “Azadlıq qəzeti, Azadlıq Radiosu, Meydan TV, kultura.az saytı olandan sonra nəyə lazımdır ee bloq? Onsuz da oxuyan yoxdur”.

Zaman gəldi çoxistiqamətli mətbu orqanlarının ofisi bağlandı. Ortada skelet kimi qalanlar isə əvvəlki oxucusunu itirib. Partiya bülleteninə, yaxud şəxsi sayta çevriliblər. 

Alternativ media kimi ortaya çıxan internet uğurunun son nəticəsi nə oldu? Ümumi passivlik, ümidsizlik mühiti. 

2008-ci il ilin susqunluq dövrü ilə müqayisədə indi danışan ağızlar çoxdur. Amma bu ağızların öz başı yoxdur. Öz başları yerinə “88 nəsli” mumiyaların, partiya sədrlərinin və onların favoritkalarının başıdır. Baş ki, bir adamın özünə aid olmadı kötükdür ki, kötük. Nə olsun, bu kötük siyasiləşib.

Vətəndaşlıq mövqeyi olan şəxsin işi danışmaqdır. Mitinq tribunası olmayanda yazaraq danışmaq. “Facebook”da yazmaqla özünə auditoriya yığacağını düşünən heç kəs özünü aldatmasın. Orada fikir adamı olmaq olmaz, söz masturbasiyası etmək olar. Çünki qalıcı heç nə istehsal etmirsən. Fikirlərinizi gündəlik bəyənən adamların kimliyinə baxın. Hətta “like” edən şəxslər də maraq dairələrinə görə qruplaşır. İctimai sektor deyilən mühitdə artıq ictimai heç nə yoxdur. Maraq, “kruq” sektorları var. Mövcud durumla nə kütləni qazanmaq olar, nə də kütləvi şəkildə mübarizə aparaq. Mübarizə isə kütləvi olanda təhlükəsiz olur. 

Bu haqda bir dəfə yazmışdım. Xatırlatmaqda fayda var. Azərbaycanda bloq yazmağa faydasız iş kimi baxırlar. Tənbəllik  tezbazar mənfəət götürmək istəyindən yaranır. Adamlar bir uğurlu yazı yazandan sonra o dəqiqə bəhrəsini görmək istəyirlər. Adətən mənə yazı yollayıb fikrimi öyrənirlər. Bəyəndiyimi deyəndə bu yazını hansı saytın çap edə biləcəyini soruşurlar. Ardınca qonorarın qiymətini.

Başa düşmək lazımdır ki, nə qədər möhtəşəm bir şey yazsan belə o dəqiqə ona pul verən tapılmaz. Şöhrət də gəlməz. Çünki vaxtaşırı özünü insanlara xatırlatmalısan. Yüzlərlə oxucu da bir anda gələn deyil. 

Bloqçuluq arı zəhməti kimi bir şeydir. Maliyyə imkanı tapıb işə başlayan saytlar kimi hazır şirənin üstünə qonmursan. Hər oxucunu gül tozu kimi özün toplayırsan. Amma əvəzində heç bir qəzetin, heç bir saytın verə bilməyəcəyi müstəqilliyi qazanırsan. İndi əksəriyyətinizin oxuduğu bloqer Əli Novruzovun vaxt vardı tək oxucusu mən idim. Adam 2008-dən bəri yazır. Ayda bir dəfə yazsa da, qələmini görən oxuyur.

Azərbaycanda bloqun özündən pul qazanmaq demək olar, mümkünsüz işdir. Amma gec-tez faydası olur. Şəxsən iki il dalbadal bloq yazıları yazandan sonra başqa yerdə yazmaq üçün  mənə pul təklif ediblər. Halbuki o anacan yazdıqlarımın bekara iş olduğu fikrinə qapılmamışam.

Bazar tapmaq ümidi ilə belə bloqçuluğa başlamaq istəsəz, özünüzü fərqli mövzularda sınayın. Bu siyasət də ola bilər, ədəbiyyat da. İT də ola bilər, iqtisadi təhlillər də. Amma davamiyyət mütləq uğur gətirəcək.

Bugün ümidsiz bir cəmiyyətin ortaya çıxmasında müxalif gənclərin də günahı böyükdür. Şəbəkələşmək istəmədilər. Seymur Baycanın dediyi ki, Azərbaycan cəmiyyətində dəhşətli paxıllıq mövcuddur. Başqasının uğuru nifrətlə qarşılanır. Maksimum verə biləcəkləri dəstək bir-birinin profilinə yazıb nifrətlərini boşaltmaqdır. Halbuki başqasının zəmisinə atacağın bir buğda dəni sabah bir sünbül şəklində geri qayıdacaq.

Xarici maliyyəyə ümid dövrü keçdi artıq. Sem dayı gəlib rejim devirməyəcək. Əksinə avtoritarizmin qaykalarını daha da sıxacaq. Onun ən böyük dayağı demokrat Mürsilər yox, xuntaçı Sisilərdir. 

Milyon yarım auditoriyası olan bir ölkədə ölkədə “Azadlıq” meydanını “Təhrir”ə çevirə bilmədizsə, məğlubsuz. Rusiya, İran kimi ideoloji həbsxanalarda müqavimət ruhu yaradan “Facebook”da masturbasiya edən siyasi liderlər, aktivistlər olmadı. Azad düşüncəli minlərlə bloqçunun həmrəyliyi oldu. Onlar ümumi iş üçün şəxsi kinlərini bir kənara atdılar. 

Zaman idealist, zəhmətkeş gənclərin zamanıdır. Oxunmamaq dərdi də etməyin. İnsanlar təhlil yazılarına acdırlar. “ŞOK” başlıqlı xəbərlər gündəmə uyğun yazılmış müəllif yazıları qədər oxunmur. Medianın “Azadlıq” meydanı daha yoxdur. Amma qarşınızda azad meydanlar var.