Qadın romantikasına dəyən 50 zərbə

E.L.Ceymsin “Bozun əlli çaları” romanı əsasında çəkilmiş eyniadlı filmi xeyli müzakirə olundu. Nəinki xaricdə, elə bizdə də. Əksəriyyətin fikri mənfi idi. Lakin filmə ilk baxdığım andan süjetə heyran oldum. Bu film deyildi, qlamur ədəbiyyat diktaturasında əsl dövlət çevrilişi idi.

Artıq 20 ildir ki, dünya oxucusu mistik, romantik, sentimental populyar ədəbiyyatın əsirinə çevrilib. Bir çox tənqidçi tərəfindən makulatura yazıçısı adı alan Paulo Koelyonun romanları milyonlarla ədəd satılır. Gənc qızların ədəbiyyat haqda təsəvvürləri bu adamla formalaşır.

Koelyonun daha bir yoldaşı peyda olub – Stefan Mayer. Gənc qız və vampir oğlanın sevgi hekayəsini anladan “Alatoranlıq” romanı növbəti mistik cəfəngiyat seriyasındandır. 

Şəxsən intellektinə güvəndiyim bir nəfər kişi oxucuya rast gəlməmişəm ki, bu yazıçıların əsərləri haqda müsbət rəy versin. Ancaq onlar oxunur. Romanlarına filmlər çəkilir. O filmləri yüz milyonlarla adam izləyir. 

Çox adam baş açmır ki, bu uğurun sirri nədədir? Texnologiyanın insanlar arasında olan  real münasibətlə məhv etdiyi zəmanədə Koelyo kimi yazıçılar xəyalpərəst oxucunun damarın tutmağa bacarıblar. Onlar təkcə “Maq” romanı yazmır, gənc qızlara mətanət gülü iylədən Göygöz Kosa kimi maqlara çevrilməyi bacarırlar.

Elə götürək Azərbaycanı. 90-cı illərdə gördüyüm qız-oğlan tanışlıq növləri artıq yoxa çıxıb. Yolla gedəndə qıza yaxınlaşıb tanış olmaq, avtobusda nömrəni yazıb qızın çantasına atmaq kimi şeylər qalmayıb. İki gözəl cütlük yan-yana dursa, bir-birilərinin sifətinə baxmayacaqlar. Başları telefondadır. Sevgi də, romantika da feysbukda, vatsapdadır. 

Virtuallaşan insanların dünyasında daha heç vaxt “Anna Karenina” kimi roman yaratmaq olmayacaq. Yazılsa da, virtual nəslə bəyəndirə bilməyəcəklər.  

Koelyonun, Stefan Mayerin qəhrəmanları isə real deyil, bəzən heç insan da deyil. Əsərlərini qadın psixikası üçün yazırlar. Gənc qızlar üçün reallıqdan tamamilə uzaq kişi obrazı yaradırlar. Kişi sevgisini yolda gedərkən deyil, əzablı axtarışlardan sonra tapır. Qəhrəmanları mistik qüvvələr görüşdürməlidir. Bu cəfəngiyatda vampir qaniçən yırtıcı yox, romantik cənagəvərdir.

Orta əsrlərin ledi və cəngavər mövzusunda yazılan sevgi balladaları bu romanlarla müqayisədə daha realist ədəbiyyat nümunələridir. Orada heç olmasa qadın kişinin gücünü, avtoritetini qəbul edirdi. 

Amma indi... Romanın kişi qəhrəmanı mütləq dünya feminist hərəkatının prinsiplərinə uyğun gəlməlidir. Kişi nəinki öz üstünlüyünü göstərməli, qadına heç çırtma da vurmamalıdır. Yeri gəlsə “peysər” də olmalıdır. Xəyanəti belə bağışlamalıdır.

Hər şey satılan kitab sayı ilə bitsəydi, nə vardı ki. Vəziyyət daha qorxuludur. Bu romanlar yeniyetmə yaşda mütaliəyə başlayan xeyli qızda anormal psixika yaradıb. Kişi haqda təsəvvürləri reallıqdan tamamilə uzaqlaşıb. Onlar zəngləşib adi şəkildə görüşmək istəmirlər, qeyri-adi yerdə taleyin onları qovuşdurmasını arzulayırlar. 

Təcrübəmdən deyə bilərəm ki, indiki zamanda kitab oxuyan qızlar şəxsi münasibətlər məsələsində bədbəxt olur, nəinki müasir. Baxırsan yaşı iyirmi beşi keçib, otuza yaxınlaşır. Subay, təhsilli, dünyagörüşü, normal görünüşü var. Amma hər kəsdən qaçır. İdeal axtarır. 

Yaxşı, bu ideal kimə oxşayır ki, münasibət yaratmaq istəyən oğlan onu imitasiya etsin?

O ideal heç də qlamur jurnalları təsvir etdiyi lüks maşınlı, şık geyimli kişi imici deyil. Beləsini arzulayan qadınlar çox əziyyət çəkmir. Bədbəxt olan kimsələr Koelyo tərzi mistik, romantik əsərlər oxuyanlardır. Problem fiziologiyalarında yox, beyindədir. Beyinlərində balaca adam oturub. O adama uyğun gəlməyən hər kəs iqnor edilir. Oxuduğu romanlar yaradıb o obrazı. Hansı ki, reallıqda elə kişi mövcud deyil. 

Digər təbəqə əyalətdən Bakıya gəlmiş, 18 yaşadək evdar arvad tərbiyəsi almış qızlardır. Şəhərə gəlib düşüncə hamıya ayaq uydurmaq istəyirlər. Arzuları böyükdür. Onlarda sığar Amerika, Avropa, onlar bu vətənə sığmaz. Eləsi var ki, böyüdüyü evdə hörməti tövlədəki heyvandan daha az olub, döyülüb. Uşaqlıq travması alıb. Eləsi də var ki, şiddət görməyib, amma günlərini pəncərəyə və AzTV-ə baxa-baxa keçirib.

Şəhərli qızlara oxşamaq üçün Koelyodan başlayıb, Kafkaya keçirlər. Seymur Baycanı, Günel Mövludu sevə-sevə oxuyurlar. Feminizmdən adama dərs keçib, seksual tərbiyənin vacibliyindən danışırlar. Qulaq asıb, deyirsən bərəkallah! Zəmanə yetişdirir də!

Elə ki, sənə danışdıqlarını onun özünə tərəf yönəltmək fikrinə düşürsən duman dağılır. Milli parniklərdə yetişdirilmiş evdar arvad şitili bütün ehtişamı ilə qarşında boy atır. Məlum olur ki, onun arzuladığı kişi heç Azərbaycanda yaşamır. Hansısa Wow-lənddə onu gözləyir. Şəxsi lüğətində seks sözü ümumiyyətlə yoxdur. O, ancaq seçilmiş adamlarla bu mövzuda danışa bilər. Yerli kişilər onu heç nə ilə təəccübləndirə bilməz. 

Ultra-müasir iddialı qız elə həmin evdar arvaddır. Sadəcə qlamur romanlardan tikilmiş don geyinib.

Sentimental orgiya ədəbiyyatının və onu travma qoyduğu nəslin davamlı olacağını düşünmək olardı. E.L.Ceymsin “Bozun 50 çaları” işıq üzü görənədək. 

Sanki bir dəstə xəyalpərəst uşaq çimərlikdə qumdan qəsr tikir. Kənarda dayanıb, rişxəndlə tamaşa edən digər yaramaz qaçaraq qəsrə bir təpik ilişdirir. Xəyalpərəstlərə arzular yerinə qum dolmuş ağrıyan gözlər qalır. E.L.Ceyms də Koelyo və davamçılarına bu cür davrandı.

Təəssüf ki, müəllifin trilogiyasını oxumamışam. Amma filmin özü çox şey deyir. Süjet qadın və kişi qəhrəmanların görüşü ilə başlayır. Qadın gənc, bakirə, utancaq, çoxlu kitab oxumuş, gözəl tələbə qız. Oğlan nəhəng sərvətin sahibi, yaraşıqlı, mədəni, idmançı bədənli gənc milyarder. Qısası, Koelyo oxumuş, “əldəyməmiş” azəri qızının xəyallarının şahzadəsi. 

Belə baxanda ideal sevginin başlaması üçün romanda hər şey var. Qəhrəmanlar sevə, sevişə, çətinliklərlə üzləşə bilərlər. Çəkdikləri əzablardan sonra isə hind filmlərindəki kimi xoşbəxt sonluq. 

Lakin E.L.Ceyms belə etmir. O, romantik qızların kişi haqda təsəvvürlərini darmadağın edir. Elə bil onların ömrü boyu oxuduqları sevgi romanlarının üstünə oturub tualet ehtiyacını boşaldır. Koelyo, Mayer və digər gözbağlayıcılar bir anda tüstüyə çevrilir.

Sevgi romanları ilə böyümüş Anasteyşa cənab Qreydən romantik şahzadə olmasını istəyir. Oğlan isə qızın qarşısına çıxıb deyir: “Bilirsən, romantika, gül-çiçək mənlik deyil. Mən sevişmirəm, sikişirəm. Özü də əzab verə-verə. Kişi kimi diktə eləməyi sevirəm, qadın nazı ilə oynamağı yox. Məni əldə etmək istəyirsənsə, razılaş. Razılaşmırsansa, xoş getdin”.

Bax, reallıq budur! Kişi-qadın dünyası, real münasibətlər belə cərəyan edir. Birgə yaşayışda sevgi də olmalıdır, dava-dalaş da. Yeri gələndə kişi qadınına bir-iki sillə də çəkməlidir. Əks halda qadını gözləyən tənhalıq olacaq. Ən sonda “kim almaq istəsə, ona gedim” çarəsizliyindən qurulan bədbəxt nikah. 

Yuxarıda yazdıqlarımdan sonra filmə bu qədər etiraz gəlməsi səbəbsiz deyil. Qərb mediasında film haqda nə deyilib, qoyuram kənara. Özümüzkülərdən danışım.  

Filmi tənqid edən, mənasız əsər sayanlar kimlər idi? Feminist köşə yazarları, hələ də ideal kişi axtarışında olan gənc şairə və yazarələr. “İncil receli”, “Issız adam” filmlərinə baxıb, xəyal qurmuş “azeri kızları”. 

Film və romanın ən ləzzətli tərəfi bilirsiz nədir? Yazıçının qadınlardan intiqam almaq istəyən kişi yox,  qadın olması. Əsl ingilis qadını. Bronte bacıları kimi.