Lazımsız təhsilin studentləri

Bir neçə gündür spiker Oqtay Əsədovun qanun layihəsinin müzakirəsi zamanı Milli Məclisdə dediyi ifadə ictimai sektorun ağzından düşmür. Adam nə deyib? Deyib ki...

“Beş min tələbə lazımsız təhsillə, diplom almaqla məşğul olub". Deyib deməsinə, amma adam nəyi səhv deyib? Oqtay Əsədov bunu indi deyir. Deyərdim ki, çox gec deyib.

Mən düz 5 ildir deyirəm ki, dövlət hesabına, xarici fondlar hesabına xaricdə oxuyan gənclərin bu ölkəyə qara qəpiklik də xeyri dəyməyib. Nə aldıqları təhsilin nəticəsi kimi sanballı kitab yazdıqlarını görmüşük, nə də ciddi siyasi fiqura çevrildiklərini.

Bəs nə ediblər? Minlərlə gənci siyasi mübarizənin əhəmiyyətsizliyinə inandırıblar. Hər addımda opportunistliyi, fürsətçiliyi, ölkədən qaçıb aradan çıxmağın tək yol olduğunu təbliğ ediblər. Ən avantürist ideyaları ortaya atıb, sonda bir heç olduqlarını sübut ediblər. Ən yaxşı halda hansısa nazirlikdə şöbə siçovuluna çevriliblər. 

Nə qəribədir ki, ölkədə kitab yazanın da, qalıb mübarizə aparanın da ölkə daxili təhsilin yetirməsi olduğunu görürük. Bura liseyləri də aid edirəm. 

Yaxşı, sual olunur, xaricdə təhsil lazımlı şeydirsə, son nəticədə niyə ortaya bu qədər lazımsız adam çıxarıb?

Say, say bitməz. Götürək elə, bunların ideoloji lideri Emin Millini. Adam Azərbaycanda nə oyunlardan çıxarmadı, nə avantüralardan yapışmadı. Əlini hara atdısa boş çıxdı. Axırda da televiziya açmaq adı ilə camaatdan pul yığıb aradan çıxdı. Məlum oldu ki, televiziya dediyi kütlə marağından uzaq adi “Youtube” kanalı imiş.

Oqtay Əsədovun sözünə bu qədər əhəmiyyət verməzdim, əgər növbəti karyerist xanımın etiraz “hıçqırtıları” dolu köşə yazısını oxumasaydım. Yazını oxuyub dedim, “Alə, nə PAZ avtobusuna keçmişik!”

Xanım qız yazır ki, depresyondaymış. Günün biri səhər yuxudan ayılıb, özünə deyib ki, hökmən Amerikada təhsil almalıdır. Nə olsun ki, Avropada oxuyub. Amma bir əmması olub. Təhsili üçün Bakıda bir 3 otaqlı evin qiyməti qədər pul lazım imiş. Tapa bilməyib, gedib hökumətin qapısını döyməyə. Orada da gözlədib, gözlədib axırda deyiblər ki, bala, get işinlə məşğul ol! 

Axır-əvvəl gedib çıxıb Amerikaya. Amerikanların başını bişirib ki, zalım rejimin amansız təqiblərinə məruz qalıb. Onu təhsil hüququndan məhrum ediblər. Milli Klara Setkini gözüyaşlı qoyublar. Qəlbi qırıq amerikan da dözə bilməmiş bu dərdə, vermiş təqaüdü.  

Altına cızaraq deyirəm, ABŞ universiteti o adama təqaüd verib ki, bundan əvvəl hakimiyyətin qapısını döyüb. Həm də öz xoşu ilə. Həm də xarici magistr təhsili ola-ola. 

Soruşa bilərsiz ki, axı, nə düşmüsən bir qızın üstünə? Karyerist zehniyyətli birisinin özünü ictimaiyyətin gözünə dürtmək üçün yazdığı yazını oxuyub keçmək də olardı. Amma bu sitatı oxuyunca, az qala başımdan duman çıxsın. 

“Düzü artıq elə də ümidli deyildim. Nə də olsa Azərbaycan hökumətinin siyasətini bəyənmədiyim ortada idi və keçmiş müdirim, çox əziz dostum İntiqam Əliyev də mən Amerikaya yola düşməzdən beş gün öncə həbs olunmuşdu. Məhz o da baş verən siyasi hadisələri bəyənmədiyi üçün həbsdə idi. Artıq demək olar ki, əmin idim, məhz siyasi görüşümün fərqliliyinə görə öz halal haqqım olan bu təqaüdü mənə verməyəcəkdi hökumət”

Xanım qızı az-çox internetdən tanıyırıq. BDU-da hüquq dərsi deyirdi. Norveçdə təhsil alıb. Özü də sırf hüquq müdafiəçiliyi üzrə. Deyəsən, elə İntiqam Əliyev yanında tələbə olub.

Hökumətin siyasi görüşə görə təqaüd verib-verməməsi bir yana. İntiqam Əliyev kimi ləyaqətli bir insan həbs oluna və onun həbsini görən yaxın adamında azacıq vicdan ola, o adam tüpürməli idi Amerikaya, Avropaya! Hər şeyi atıb İntiqam Əliyevin müdafiəsinə qalxmalıydı. Ən azı dostunun, müəlliminin mənəvi haqqını vermək üçün.

Keçən il yayda hakimiyyət mübariz hüquq müdafiəçilərini ard-arda həbs edəndə dedilər ki, daha kimisə müdafiə etməyə hüquq müdafiəçisi də qalmadı. Başa düşmürəm, bəs bu dövlət vəsaitinə, Soros fondu və ilaxır fondlar hesabına xaricdə təhsil alanlar necə oldu?! Bəlkə, buxar olub göyə çəkildilər?

Həbslər başlayan kimi hərəsi bir kol-kos axtardı ki, qaçıb gizlənsin. Kimi imkan tapıb xaricə qaçdı, kimi də elə gedib hakimiyyətə sığındı. Qrantın su kimi gəldiyi vaxtlarda da zatən müdafiə etdikləri bir kimsə yox idi. O ölkə sənin, bu ölkə mənim deyib, hər ay bir xarici ölkədə istirahətdə idilər. Paylaşdıqları “Facebook” fotolarından yaxşı xatırlayarsız onları.

Gözləməyin ki, həbsdə olan şəxsləri buxalter uçotu bitirənlər müdafiə edəcək. Bu ölkədən onlarla, bəlkə yüzlərlə gənc sırf hüquq müdafiəçiliyi oxumaq üçün xaricə göndərildi. Özü də bir qəpiksiz. İntiqam Əliyev kimi adam həbsxanada ağrılar içində qıvrılanda, axı, nəyə dərman oldu sizin “lazımlı” xarici təhsiliniz? Əgər bu təhsil başqasının haqqından yemiş bir sürü lazımsız adam yetişdiribsə. 

Yazdıqlarıma şübhəniz varsa, Zaur Qurbanlının “Vicdan” adlı bloq yazısını tapıb oxuyun. Vaxtilə hüquq müdafiəçisi olmaq vədi ilə Soros fondunun hesabına xaricdə təhsil almış, qayıdanda riyakar ofis siçovuluna çevrilmiş bir gənc haqqında real hekayədir. Onda başa düşəcəksiniz ki, xarici təhsilli yaltaqlar, yerli təhsilli yaltaqlarla müqayisədə necə qorxuludur.

Son 10 ilin müşahidəsindən deyə bilərəm ki, Azərbaycanda mənən eybəcər, karyerist bir nəsil yetişir. Karyerist olmaq eyib deyil. Hətta idealistlərlə müqayisədə daha praqmatik, lazımlı insanlardır. Ancaq hədəfi uğuruna siyasi don dəyişənlərin mənzərəsi ürək bulandırır. Şəxsən məni gənc qadınlarımız çox narahat edir. Onların yeni-yeni rüşvətxor məmurlar sinfi doğub-böyüdəcəyini düşünəndə insan özünü antiutopiya romanında təsəvvür edir.

Universitetdə belə bir qız tanıyırdım. Harada görsən müxalifətçilik edirdi. Adam iki-üç xarici təhsil proqramına sənəd verib, hamısından kəsildi. Bir də eşitdik ki, “İrəli”yə qoşulub. Müxtəlif tədbirlərə gedib hökumət məmurları ilə çəkilən fotolarını paylaşır. Xarici fondlardan ümidi kəsilən müxalifətçi xanım ən sonda irəliçi kimi dövlət hesabına xarici bir ölkədə magistr təhsili qazandı. Dalınca doktorantura.

Zənn edirsiniz ki, indi Azərbaycana qayıdıb böyük zad olub. İnanın, bu adamın aldığı təhsilin səviyyəsi ilə “Facebook”da paylaşdığı fikirlər arasında heç bir əlaqə yox idi. Tək dərdi vardı. Universiteti bitirib qayıdanadək özünə ər tapsın. Bunun üçün nə oyunlardan çıxmırdı. “Facebook”da yazışdığı oğlana MSN-də blok qoyurdu. MSN-də yazışdığına “Facebook”da. Başa düşdüyünüz qədər, tutmaz qatıq, tutar ayran. O qız axır ki, istəyinə çatdı. Bizim vergilərimiz hesabına xaricdə aldığı təhsilə xərclənən pullar isə tüstü olub uçdu. İşin tək təsəlli odur ki, doğduğu uşaq Azərbaycan vətəndaşı olmayacaq. 

Belə nümunələr bir deyil, iki deyil. Ətrafımda onlarla buqələmun Klara Setkin, gənc Novellalar tanıyıram. Qız tanıyıram ki, dörd xarici ölkədə dörd təhsil alıb. Öz cibinin hesabına yox, dövlətin, xarici fondların. Yenə bu ölkədə qalmaq istəmir. Hər təhsil qaçması üçün yeni bəhanədir.

Bunları Azərbaycan kişisi Tükəzbana çevirmir. Getdikləri ölkəyə Tükəzbanı beyinlərinin içində aparırlar. Məsum Tükəzban orada daha fürsətçil, nifrət dolu varlığa çevrilib ölkəyə qayıdır. Ta ki, növbəti yol görünənədək. 

Əvvəlki tək fikrimdə qalıram. Hərbi, tibb və bir sıra texnoloji ixtisaslar istisna olmaqla, dövlət heç bir ixtisasa xaricdə təhsil almaq üçün pul ayırmamalıdır. Kim atasının hesabına oxumaq istəyirsə, halal xoşu. Əcnəbinin başını aldadıb, təqaüd alacaqsa, ona da bərəkallah! Ancaq İntiqam Əliyev kimi insanlar həbsdə çarəsiz qaldığı müddətdə nə yeni xarici təhsilli yaltaqlar ordusu yetişdirmək istəyimiz var, nə də onlar üçün cibimizdən bir qəpik xərcləmək!