Başlanğıc...

Paz-zollayaninin köşəsi

суббота, 9 ноября 2013 г.

Rusiyada millətçilik artırmı?

Son aylar mətbuatda siyasi təhlillərinə baxsaq ancaq "Rusiyada faşizm baş qaldırır" tipli şərhlərə rast gəlmək olar. Vəziyyət həqiqətən belədirmi? Nə üçün Manejni, Brilyovo kimi etnik qarşıdurma mərkəzləri məhz Moskvada müşahidə olunur? Rusiyanın yaşamalı yerlərindən olan Krasnodar (Soçi) kiçik istisna. Bəs nə baş verir?

Siyasi qərar olmadan baş verən istənilən sosial partlayışın kökündə əhalinin artım faktoru durur. 2012-ci il 1 martı Quba üsyanı baş verərkən yazmışdım ki, üsyanın əsas səbəbi gənc kişi əhalinin rayonda çoxluğudur. Kişi kütləsi Rusiyaya çıxıb getmiş Aran və qərb rayonlarından üsyan gözləməyə dəyməz. Növbəti üsyan elə şimaldan, İsmayıllıdan gəldi.

Rusiyada millətçilikdən daha çox, Moskvanın həddən artıq yüklənməsi problemi var. Sibir boşalır. Regionlar mərkəzə axışır. Paytaxt əhalisi artdıqca ona xidmət göstərəcək ucuz işçi qüvvəsi tələb olunur. Tikintidə fəhlələr, bazarda satıcılar, süpürgəçilər və s. çirkli işlər.

Bugünün Moskvası 2000 il əvvəlin qədim Romasını xatırladır. Bu şəhərdə o zamanlar üçün nəhəng sayda, 1 milyon adam yaşayırdı. Şəhər əhalisinin heç də hamısı Roma vətəndaşı deyildi. Xarici tacirlər, muzdlu qladiatorlar, fahişələr, yad dini icmalar Romanın miqrantları və "arzuolunmaz"ları idi. Qaydasız böyüyən şəhərin sabitliyini ancaq pulsuz çörək və tamaşa ilə saxlamaq olurdu. Roma şəhəri yananda tarix bunu Neronun adına yazdı. Özbaşınalıqdan yaranmış yanğının səbəbini o vaxtki siyasi hakmiyyət miqrant xristian icmasının simasında göstərdi. Dünənin Neronu, bugünün Putini. Dünənin xristianları, bugünün miqrantları. Dəyişən ancaq fiqurlardır.


Qəribə görünsə də, indi Moskvanın yaşadığı böhranı 90-ların əvvəli Bakı yaşayırdı. 88-dən sonra Bakıya axışıb gələn yerazları, qrazları, qaçqınları və şəhər Bakılıların onlara nifrət dolu münasibətini xatırlayın. 90-lardan sonra sonra doğulmuş nəsil və Bakıya köçmüş əyalət sakinləri yazdıqlarımı elə də anlamaz. SSRİ-dən müstəqilliyə keçən şəhər əhalisi üçün o dövr kabus idi.

70 ildə formalaşmış mədəni şəhər həyatı iki ilə alt-üst olmuşdu. Avtobusa növbə ilə minmə qaydası itmişdi. Uşağı qarşokda oturdub içindəkini küçəyə fırlatmaq adi hal almışdı. Antisanitariya, mədəniyyətsizlik başını alıb gedirdi. Yeyilən meyvənin qabığını kənd yerində həyətə, toyuq-cücəyə atmaq adi hal idisə, Bakıda bu adamın atasını söydürməyə yetərdi. 

Qafqaz və Orta Asiyadan Rusiyaya işləməyə gedənlərin böyük əksəriyyətinin əyalətdən çıxmış adamlar olduğunu nəzərə alsaq sovet mədəniyyətində böyümüş Moskvalıların nə çəkdiyi anlaşılar. 90-larda şəhər Bakılılar azlıqda olduğu kimi, sürətlə böyüyən Moskvada mədəni şəhər əhalisi azlıqdadır və artan təzyiqi daha çox hiss edir. Getdikcə daha çox rus gəlmələrin mədəniyyətsizliyindən şikayətlənir.

Günlük qayğılarla yaşayan şəhər sakinləri problemin səbəbini mədəniyyətlərin toqquşmasında görə bilər. Bəs rus müxalifəti necə görür? Kifayət qədər ciddi siyasətçi saydığım Aleksey Navalnı problemin kökü kimi Putinin korrupsioner sistemini və iqtisadi ayrıseçkiliyi göstərir. 

Maraqlıdır ki, vaxtilə Əliyevin tətbiq etdiyi siyasət Putin ilə eyniyyət təşkil edir. Rusiyada ən aşağı kommunal vergini Çeçenistan və Dağıstan əhalisi ödəyir. Çeçenistanla müqayisədə İrkutsk vilayətində nəqliyyat vergisi 8 dəfə çoxdur. Ancaq Şimali Qafqazın gələcək inkişafına 85 milyard dollar ayrılması planlaşdırılır. Əsasən rusların yaşadığı daxili regionların soyulması hesabına qafqazlıların siyasi loyallığı satın alınır.


Eynilə Azərbaycandakı tayfa siyasəti. Heydər Əliyev hakimiyyətə gələn kimi ermənistanlıları, qarabağlıları bütün kommunal xərclərdən azad etdi. Naxçıvanlılar isə dövlət postları ilə mükafatlandırıldı. Təhsildən tutmuş metroda gedişəcən hər şey pulsuz idi. Qış aylarında qaçqın evində 3-4 elektrik sobası yanarkən Bakı fəhləsinin uşağı soyuqda donmalı olurdu. Bir təbəqə başqalarının vergisini ödəməyə məcbur edilərkən digər təbəqə Heydər Əliyevin canına şükr edirdi. Kommunal xərclər heç də ehtiyaca görə ləğv edilməmişdi. Qaçqın, köçkün statuslu elə şəxslər vardı ki, çox əla təminatı vardı. Bütöv regionların loyallığı satın alınmışdı. KQB məktəbi hər yerdə sözünü deyir.

Qorxaq müxalifət isə problemin kökünü hansısa qeyri-legitim, mücərrəd iqtidarda göstərirdi. Sizcə 20 ildir hakimiyyətə gələ bilməmək təsədüfdürmü? Məncə yox. Rusiyanın xöşbəxtliyi ondadır ki, problemi kökündən təhlil edə bilən Aleksey Navalnı kimi siyasətçisi var. Putin elitası məhz onun ittihamlarından yayına bilmir. Proses Navalnının göstərdiyi yolla gedəcəyi halda Kreml Qafqazda 200 illik imperiya mövcudluğuna əlvida deməli olacaq. 

Azərbaycanlıların millətçi kimi tanıdığı bu gənc siyasətçi qalxan etnik qarşıdurma dalğasında ağıllı gediş etdi. Prosesin başında bizim siyasətçilər kimi hər hadisəyə bəyanat vermədi. Soyuqqanlı davrandı. 4 noyabrda slavyan millətçilərin keçirdiyi "Rus marşı" mitinqlərinə tərəfdarlarını səsləsə də, özü qatılmadı. Navalnı çox gözəl başa düşür ki, "Rusiya faşizmi" deyilən hadisə ötüb keçən  haldır.

Putin mediasının köməyi ilə şişirdilmiş bu insident qısa müddətə olsa da diqqəti hakimiyyətə yox, miqrantlara yönəldəcək. Ümumilli düşmən "Vahid Rusiya" partiyası yox, qul statuslu tacik olacaq. Hansınınki canı cəhənnəmə. Meydanda olanlar isə siyasətdə heç bir aidiyyatı olmayan, qızmış məktəblilərdir. Navalnı bunu görür. Putinin satın ala bilmədiyi müxalif kütlənin başına özü keçsə, kütlə ondan məmur ruslarla yox, alverçi azərilər, fəhlə taciklərlə döyüşməyi tələb edəcək.  Əsas hədəfi hakimiyyət olan ciddi siyasətçi üçün bu yol verilməzdir.

Yazının davamı olacaq...

Комментариев нет:

Отправка комментария