Susmaq məhvə bərabər

Təxminən bir ay əvvəl iki şəxsin həbsinə şahid olduq. Biri jurnalist Mehman Hüseynov, digəri Müsavat partiyasının üzvü Sakit Əmirəliyev. Hər ikisi gənc, hər ikisi insan haqları tərəfdarı. Biri fotoları, digəri cismi ilə mübarizə aparırdı. Hər ikisinin arzusu demokratik Azərbaycandır.

Gənclərin həbsinə, şərlənməsinə öyrəşmişik. Onlar hal-hazırda bir nömrəli təhlükədir. Ancaq iki həbs və sonra baş verənlər arasındakı fərq dəhşətli mənzərə yaradırdı. Fədakarlıq və biganəlik bu qədər yaxın, bu qədər fərqli olarmış. Bir gənci bütün demokratik düşərgə müdafiə edərkən, digərinin həbsinə ancaq tək-tük partiya yoldaşları reaksiya verirdi. Birinin mümkün həbsindən dünya mediası yazırdı, digərinin başına gələnlərlə maraqlanan yox idi. 

Sanki üstümüzdə eksperiment aparılırdı. Fədakarlığımız, kimi necə müdafiə edəcəyimiz tərəzi gözünə qoyub ölçülürdü. Kənardan baxıb acıyaraq gülürdülər. Bir çoxumuz fərqində deyildik. Ya sabah fərqi öz üzərimizdə hiss etsək?

Biri xuliqanlıqda ittiham olunurdu, digəri narkotik saxlamaqda. Kimin nə cür şərlənməsinin fərqi yoxdur. Maddənin nə olması vəziyyəti dəyişməz. Demokratiyaya çağırış edən istənilən gənc ya narkomandır ya xuliqan.

Mehman Hüseynovun müdafiəsi nəinki internetdə, siyasi arenada, oradan sıçrayaq dünya mediasında aparılırdı. Sakit isə unudulmuşdu. Mehman müdafiəsi üçün yazılmış istənilən yazını hərfinəcən haqq edib. Çünki fotoreportyorluq istedadını toylarda, model agentliklərində yox, demokratiya uğrunda mübarizə aparan insanların yanında sərf edirdi. Daim polis kobudluğu ilə üzləşsə də... Mehman müvəqqəti azadlıqda olsa da, istintaq davam edir və təhlükə qalır.

Sakiti tanımırdıq. Nə yazdığı yazıları oxumuşduq, nə gurultulu çıxışını eşitmişdik. Amma o, bu ölkənin azadlığında tək sərvəti olan cismini də fəda etməyə hazır idi.

Ola bilsin, birini hər kəs tanıyırdı, digərini bir qrup insan. Ancaq bu bizə haqq vermir ki, bu dərəcədə ayrı-seçkilik olsun. Hər kəsdən mənəvi haqq tələb etmək olmur. Çünki demokratik düşərgədə olan insanlardan kimisə müdafiə etməsini kötəklə tələb etmək olmaz. Hadisənin özü göstərdi ki, siyasi motivlə həbs olunan insanların müdafiəsi, təşkilatçılıq, xarici media ilə əlaqə hələ çox zəifdir. Müdafiə olunan adamın müdafiə kampaniyası ya populyarlığı, ya da “kruq”unun aktivliyi ilə ölçülür. Ümumi həmrəylik, birgə səfərbərlik praktikası isə yoxdur.

Müstəqil Azərbaycan öz tarixində çox siyasi məhbus görüb. Kimlərsə tamam unudulub, kimlərsə qısa müddətə içəridən çıxa bilib. Tanınmış simalar üçün müddət daha qısa olub. Tanınmayanlar isə ya “sındırılıb”, ya da çürüməyə tərk edilib. Cabbar Savalanlı tək gənc idi ki, heç kəs tanımırdı. Ancaq tanrı üzünə güldü və bütün dünya tanıdı. Azadlığa buraxılması uğrunda 75 ölkədə təbliğat aparılırdı. 

Hamının bu qədər bəxti gətirirmi? Gətirmir. İnsanlar tərk edilir. Həm də bir bəyanatla. Hüquq müdafiə təşkilatları, partiyalar bir bəyanatla özlərini məsuliyyətdən azad sayırlar. O bəyanatların verilməsindənsə, verilməməsi yaxşıdır. Bəlkə məsuliyyət hissini unutdurmaz.

Düşünməyin ki, siyasətlə məşğul olmaq həbs üçün əsasdır. Hər gün qəzetləri oxusaz, malına, mülkünə görə şərlənib həbs edilən onlarla insan adına rast gələrsiz. Onların taleyi daha acınacaqlıdır. Çünki vaxtında “siyasətdən uzaq olsam, başım dinc olar” deyib, kənara qaçmışdılar. İndi üz tutacaq kimsələri yoxdur.

Nə etməli? Mübarizə aparmalı. Təkcə “Azadlıq!” qışqıran bədənlə irəli getməkmi? Yetməz! Hər gün yazmalıyıq, danışmalıyıq, insanlar arasında tanınmalıyıq. Ən azı öz gələcəyimiz üçün. Sabah arxamızda kiminsə durması üçün. Bu gün siyasəti, hüquq müdafiəsini çayxanalarda oturaraq hadisədən hadisəyə aparsaq, asan yem olacağıq. Bloqqer olun, jurnalist olun, aktivist olun. Kim olursanızsa, olun. Ancaq işinizin peşəkarı olun. Yetər ki, boşa sərf etdiyiniz vaxtı tanınmağa sərf edin. Yoxsa xatırlanmadığınız kimi, unudulacaqsınız.