Balta kəsməyən "Daş arzular"

Doğrusu, ziyalı anlayışını öz aləmimdə çoxdan basdırmışdım. Ancaq yazıçı Əkrəm Əylislinin "Daş yuxular" romanı gündəmə gəlincə tunelin sonunda bir işıq gördüm. Azərbaycanlının ziyalı anlayışı çoxlu titulları olan, məclisdə tost deyən, şəkli nazirlərlə qəzetə düşən "yekə adam" obrazıdır. Ziyalının nə yazdığını oxuyar, nə də kitabından xəbəri olar.

Mənim üçün isə ziyalı zülməti yaran insandır. Bugün Əkrəm Əylisli əlində məşəl ciyəri didilən Promoteydir. Ona hürən yapçılar, qeyrəti ancaq doğulduğu rayonun adı çəkiləndə oyanan vətənpərvərlər, tayfabaşlar qatı bir zülmət. Ya məşələ od verib bu qaramatı yox edəcəksən, ya da qaramatın əlinə verib sənin üçün qalanmış tonqalda yanacaqsan.

Əkrəm Əylisli nə yazıb? Yerazları gədə (romanda: qancıq balaları) adlandırıb. Onları vəhşilikdə, alçaqlıqda, qoca erməni kişisini camaatın qarşısında ölənəcən təpikləməkdə günahlandırıb. Yaxşı, burda yalan olan nədirki. Bu zamanacan susmuşuq. İndi gerçəkləri demək zamanı.

İndi Bakını dolduran əyalət camaatı, 88-də sonra doğulmuş gənc nəsil xatırlamaz. Amma bütün bunlar mənim gözümün qarşısında olub. SSRİ-dən müstəqilliyə keçid dövrünü görən məktəbli kimi. Erməni qızlarının Bakı, Sumqayıt camaatı qarşısında zorlanması, qoca arvadların saçından tutub yerlərdə sürüdülməsi, başqaları Azadlıq meydanına yığışarkən onların əlində siyahı erməni evlərini qarət etməsi, oğurladıqlarını bölüşə bilməyəndə bir-birilərinin var-yoxuna söymələri.

Bəli, bütün bu kimsələr mədəni Bakı camaatının ömrü boyu görmədiyi, sanki başqa aləmdən hücum çəkmiş vəhşilər idi. Onlar yerazlar idi. İş o yerə çatmışdı ki, Bakının azərbaycanlı əhalisinin kişiləri gecə-gündüz erməni ailələrinin qapısında keşik çəkirdilər ki, bu rüsvayçılıq təkrarlanmasın. Əllərinə siyahı verilmiş bu qarakurtkalı yerazlar evlərinə girdikləri qadınları balkondan atmasın.

Maraq üçün deyim ki, gənclərin tez-tez işlətdiyi "qarakurtkalı" anlayışı da elə o illərdən qalmadır. Hər bir cinayətin sifarişçisi kimi, icraçısı da olur. Sifarişçi KQB idi. İcraçı yerazlar. Hədəf: Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Hərəkatı. Milli hərəkatı gözdən salmaq, ekstremist kimi təqdim etmək üçün gəlmələrdən geniş istifadə olunurdu. Çünki heç bir bakılı fitva ilə 40 illik qonşusunu evindən çölə atmazdı. KQB-nin verdiyi qarakurtkalar isə agentlərini fərqləndirə bilmək üçün idi.

KQB planını cızdı. Amma bu qarakurtkalı yerazların etdiyi vəhşiliyin acığını sovet ordusu 20 yanvarda, ermənilər Xocalıda çıxdı. Günün bu günü də 88-də gəlmiş ermənistanlılar nifrətlə xatırlanırsa, məhz o hərəkətlərinə görədir. Ermənistan qaçqınlarından sonra gürcüstanlılar da gəldi. Amma bu nifrət onlarda özünü göstərmədi. Şəhər insanı gəlməyə pis görkəmi, kobud ləhcəni bağışlaya bilərdi, amma vəhşiliyi əsla.

Baş verənləri indi onunla əsəslandırmağa çalışırlar ki, bəs Ermənistanda ermənilər bizimkiləri belə-belə etmişdilər. İncildilmiş insanın qisas almaq hissini çox gözəl başa düşürəm. Belə olan halda vətəndaş ədaləti dövlətindən tələb edər, silah istəyər. Qisasını cəbhədə döyüşüb alar, daha biqeyrətlik yolu ilə yox.

Əlbəttə mən Ermənistandan gəlmiş 300 min insanın hamısını hədəf altına almaq fikrində deyiləm. Əksəriyyət Bakıda yaşayan ermənilərlə evlərini adi qaydada dəyişdirdilər. Sakitcə gəlib yaşadılar. Bugün Əkrəm Əylislinin üstünə hürənlər ya o alçaqlığı edənlərdir, ya da onların oğulları. Adam kimi deyə bilərdilər ki, "əşşi beynimiz qızmışdı, bir səhvdir eləmişik də". Ancaq bir dəfə cəzasız qalan cinayət quduzluğa çevrilir. Əkrəm Əylisli bu quduz itlərlə üz-üzədir. Lakin tək deyil.

Qeyrəti ancaq doğulduğu rayon tənqid ediləndə oyanan vətənpərvər ən alçaq kimsədir. Onun beyni təzək iyindən təmizlənməyib. Dünyagörüşü mağaradan çıxmayıb. Görün ziyalı adı ilə Əkrəmin üstünə kimi hürdürürlər. Musa Urodu, Fəzail Ağamalını, balıq Hafizi. Bu ünsürlər vətənsevər olduqları üçün yox, məhz yeraz olduqları üçün bu qədər quduzlaşıblar. Onlar üçün tayfa hakimiyyəti ən gözəl idarəetmə, tayfabaşçısı ən yaxşı ağadır.

Hələ arsızcasına Ziya Bünyadovu yeraz sözünü leksikonumuza gətirməkdə ittiham edirlər. Yeraz (yerevanskie azerbaydjansı) sözü qurama ifadə ola bilər, ancaq Qərbi Azərbaycan ifadəsi də bunun qədər saxta və sonradan gətirilmədir. Vərəqləyin sovet dövrünün, 90-cı illərin kitablarını. Baxın orda Qərbi Azərbaycan termini tapa bilirsinizsə. Ermənistan respublikası var və onun vətəndaşı olmuş ermənistanlılar. Qaçqın statusu da məhz yad dövlətin vətəndaşlarına aid edilir.

KQB-nin "suka"sı olmuş, Elçibəyi ora satmış Ağamalını və digər iqtidar ünsürlərini cin atına mindirən təkcə romandakı erməni mövzusu deyil. Heydər Əliyev haqda yazdığı  “xalqın ruhunu axtalayırdı ki, hamı dinməz və sözəbaxan olsun”, “hərəyə bir şey verib insanın ən dəyərli şeyini-qürurunu əlindən alırdı”, “onun hiyləgər və məkirli siyasəti nəticəsində ermənilər bizdən üz döndərdilər”, “bəlkə Kremldən acıq çıxmaq üçün Sumqayıt hadisələrini o özü törətmişdir” cümlələrdir.

Yerazlarla KQB-nin məcarası bitmədi. SSRİ-nin süqutundan sonra onlardan KQB generalı Heydər Əliyev istifadə elədi. Seçki zamanı səsverməyə ən çox təsir edəcək iki nazirliyin (Səhiyyə və Təhsil) başına yerazların təyin edilməsi də təsadüf deyildi. Əli İnsanov və Misir Mərdanov quru nazir deyildilər. Hərəsi bir tayfa baçısı, arxalarında hər dediklərini edəcək tayfa ordusu vardı. 20 ildir diktatura boşuna yaşamır.

Tez-tez müxalifət funksionerlərinin tribunadan "tayfa-klan rejimi" ifadəsini eşidə bilərsiniz. Elə meydan hərəkatının iştirakçısı olmuş cəbhəçilərin özlərindən erməni qadınlarını qarakurtkalı vəhşiliyindən müdafiə etməsi haqda az əhvalat eşitməmişəm. Ancaq bunlar tribunada deyilmir. Qəzet məqalələrində yazılmır.

Çünki müxalifət özü də qorxaqdır. O, dəyənəkdən, həbsdən qorxmur. Amma mayor Səfərovun baltasından, "ermənipərəst" adlandırılmaqdan həmişə qorxub, qorxacaq. Yaxşı, klan Əliyevlərdir, bəs tayfa kimdir? Niyə tayfanın üzvləri, onların mahiyyəti ifşa edilmir? Niyə hər seçki öncəsi yaltaqcasına tayfa ağsaqqallarının qarşısında alçalırsız. Onlardan səs gözləyirsiz. Bircə dəfə çıxıb deməmisiz ki, 20 il qaçqınlıq, köçkünlük olmaz. Zəbt etdiyiniz mənzilləri boşaldın. Əla da bilirlər ki, seçki günü halal səsləri elə o tayfabaşlar tərəfindən oğurlanır.

Tayfadan kənar atdanıb-düşən, vətən qeyrəti çəkən vətənşüvənlərə: Müharibədən kənar istənilən təbliğat yalan, şovinist patriotluq alçaqların sığınacaq yeridir. Ancaq bir həqiqət var - müharibə. Onu ya rüsvaycasına uduzarsan, ya da silahın əlində qalib gələrsən. Üçüncü seçim yoxdur.

Bugün ziyalı Əkrəm Əylislinin üstünə hürürsüz. Görün 150 il əvvəlin ziyalısı Həsən bəy Zərdabi nə deyib. Bu nümunə qeyrətinizə sumax səpəcək.

"Həsən bəy Zərdabi o vaxt qəzet çıxarmaq istəyərkən Qarabağ bəylərinin yanına gedib. Lakin qəzet açmaq üçün ona bir abbası da verməyiblər. O vaxt Şuşada uşağı olmayan varlı erməni Mıkırtıç bütün var-dövlətini bir erməniyə verib ki, erməni uşaqlarını oxumağa göndərin. Həsən bəy Zərdabi yazır ki, o, Mıkırtıç Qarabağın bütün bəylərindən qeyrətlidir".

Oxudunuz? İndi o "qeyrət"inizi götürün, soxun dillənməz yerinizə. Eyni əhvalat M.Ə.Sabirin də başına gəlib. Erməni ilə aranızda tək fərq var. 150 il öncə o, pulunu təhsilə verəndə, sizlər rus matişkələrinə verirdiniz. İndi də elə edirsiniz. 150 il öncə onlar adam yetişdirəndə, sizlər içinizdə olan tək-tük adamı qapınızdan qovurdunuz. İndi qovmaq da sizə bəs eləmir. Yandırmağa hazırsınız. Bu eşşəklikdən əl çəkməyənə qədər erməni diasporu qarşısında hər zaman alçalacaqsınız. Alçalmağa layiqsiniz.

Əkrəm Əylisilinin evi qarşısında hürən dəstə oğraş yığınından başqa bir şey deyil. Bu qəzəb və nifrətdən doğan söyüş deyil. Real tərifdir. Oğraş o kimsəyə deyilir ki, namussuzluğu gözü ilə görür, bir şey eləməyə cəsarəti çatmır. Qadını polis tərəfindən yerlərdə sürünən amma susan, kəndlisi nazir lotular tərəfindən alçaldılan yenə susan, əmr verilən kimi bir qoca yazıçının üstünə cuman oğraş deyil də, kimdir?!

Azərbaycanın taleyi belə yazılıb. Bir tərəfdə "qeyrət" keşikçisi oğraş yığını, digər tərəfdə Zərdabi, Əylisli kimi ziyalısı. Zülmətlə mübarizə hələ də davam edir...