Çöl itləri

Böyük insanlar haqda qalın romanlar yazmadan da dahi əsərlər yaratmaq mümkündür. Əgər əsər gerçək insan hekayələrindən danışacaqsa. Amerika yazıçısı Con Steynbekin "Siçanlar və adamlar" povesti də bu qəbildəndir.

Bütün dramatizmi ilə oxucunu sarsıdan "Siçanlar və adamlar" bir fermadan digər fermaya sülənən Corc və Lenni adlı iki günəmuzd fəhlədən bəhs edir. Corc ağıllı, Lenni yekəpər, ancaq kəmağıl birisidir. Aralarında heç bir bənzərlik olmasa da, həyat bu insanları bağlayır. Corc başa düşür ki, Lenni nəhəng fiziki gücünə baxmayaraq, tək yaşaya bilməz. Lennisiz Corc isə arzuları olmayan, miskin əyyaşa çevriləcək.

"Siçanlar və adamlar" nümunəsində yaşayan minlərlə insanın həyatını Corcun Lenniyə dediyi bu sözlər izah edir: "Bizim kimi özgə qapılarında zillət çəkənlər dünyada ən yalqız adamlardır. Onların nə ailəsi var, nə də evi, eşiyi. Rançoda işləyib qazanırlar, sonra da üz tuturlar şəhərə - kef çəkməyə... Pulları qurtarandan sonra yenə o ranço sənin, bu ranço mənim. Onların heç bir gələcəyi yoxdur".

Əsəri oxuduqca anladım ki, "Siçanlar və adamlar"ın qəhrəmanları uzaq Soledadda yox, elə yaxında, bizim evin yanında yaşayırlar. Bir an gözüm önündə üstü-başı çirkli, zəhmətkeş tikinti fəhlələri canlandı. Ən ağır işə qatlanan bu miskin bəndələr üçün xoşbəxtliyin tək təminatı qabarlı əlləridir.

Kimlər yoxdur ki, onların arasında... Rayon yerində beş baş ailənin tək qazanc yeri olan oğul, bir zamanlar pulla oynayıb bankda hər şeyini itirən biznesmen, heç kəsə lazım olmayan qoca usta və sair corclar, lennilər. Hər gün nahar üçün ərzaq almağa gələn bu fəhlələrin məhəlləmizdə maraqlı ləqəbi var - çöl itləri.

Bu söz sizə təhqiramiz gələ bilər. Amma çöl itlərinin öz tarixçəsi var. Yaşadığım bina ilə paralel 1 km uzunluqda torpaq zolağı uzanır. Ta zeytun bağlarınadək. 15 il əvvəl bu ərazi bomboş, külək ulayan bozqır idi. Bozqırın tək sakinləri kimsəsiz çöl itləri. Dəstə ilə yaşayan bu itlər məhəlləyə ancaq zibil qutularında nəsə tapıb yemək üçün gələrdi.

Gözdən uzaq bu torpaqlar sonradan satıldı. Dənizə açılan mənzərəsi olan bu zolaqda 3-4 mərtəbəli yüzlərlə villa ucaldı. Çöl itlərinin yerinə tikintidə işləyən fəhlələr gəlməyə başladı. Onlar da qarınlarını doydurmaq üçün gəlirdi.

Kənarda dayanıb baxırsan. Mağazadan aldıqları; iki dilim kolbasa, bir çörək, uzaqbaşı suda isladılan makaron paketi. Hər gün tonlarla yük qaldırıb qoyan bu insanların bir tikə yeməklə necə doyduğunu düşünürsən. Qənaət edirlər. Pula qıymırlar. Qıydıqları isə canları və sağlamlıqlarıdır.

Bəlkə də, onların arzusu var... Corc və Lenni kimi. Cibində on dolları olan bu adamlar öz fermalarını almağı xəyal edirlər. Kiçik olsun, ancaq sahibləri özləri olsun. Didərgin həyatına son qoyulsun. Kəmağıl Lenni dovşanları yemləməyi arzulayır. Lenni üçün bu arzunu gerçəyə çevirəcək tək adam Corcdur. Onların ferma arzusuna təkqol Plüm, qozbel zənci də qoşulur. Bu obrazların hamısı kimsəsiz, bədbəxt insanlardır. Onları yaşadan isə arzuları.

Bizim fəhlələrin də arzuları var. Kimi qardaşını oxutmağı, digəri bacısını evləndirməyi, bir başqası isə bankda itirdiyi evə təkrar sahib olmağı düşünür. Fəhlə maaşı ilə çətindir. Amma onları intihardan saxlayan da elə budur.

Çöl itləri kimi onlar da bir yerdən başqa yerə köç edir. Hər tikilən villa yeni ümid yeridir. Villa ilə eyni vaxtda daşdan balaca koma tikilir. Qozbel zəncinin koması kimi. Nə istilik sistemi, nə də taxta döşəməsi olan bu daş baraklarda soyuqdan titrəyən canların dramı yaşanır. İsti otaqlarımızdan açılan pəncərənin önündə.

Boz, qəhvəyi, qara kombinezonlar geymiş, üstləri ağ boya, əhənglə ləkələnmiş bu fəhlələr nəinki həyatları, rəngləri ilə belə çöl itlərini xatırladır. Hər gün ərzaq alıb, pulu borc dəftərinə yazdıran bu adamların ən ağır günü sahibkarın pulu gecikdirdiyi gündür. Ay sonu hesabı ödəməli fəhlələr yazıq-yazıq baxırlar. Görəsən, bu gün qarınları doyacaq, ya satıcı onları qapıdan qovacaq...

Corc bəzən Lenniyə baş qoşduğuna görə həyatına lənət yağdırır. Lennisiz o, pulunu qazanar, viski içər, hər ay şəhərə gedib qızlarla kef edə bilərdi. Əsəbi soyuyan kimi fikrindən daşınır. "Onlara baxma, biz başqayıq. Bizim gələcəyimiz var. Barda oturub viski qurtumlamaq bizə yaraşmaz" - deyir.

Hər ay sonu maaşını alıb, bütün pulunu bar fahişələrinə xərcləyən fəhlələr də az deyil. Onların gələcəyi beş günlük dünyadır. Yenə günlərini borca bağlayıb yaşayacaqlar. Ömürləri bir iş qəzasında bitənədək.

Yazıçı qələmi nə qədər güclü olsa da, heç kəs bu insanların əsl yaşadıqlarını təsvir edə bilməz. O, insanlarla eyni həyatı, eyni zəhməti paylaşmasa. Con Steynbek kimi. İnsan necə yaşayırsa, elə də yazır.

L.N.Tolstoy deyirdi ki, bütün xoşbəxtlər eyni cür xoşbəxtdirlər, amma bədbəxtlər müxtəlif cürdürlər. Yanılmısan, Tolstoy! Bədbəxtlər də bənzərdirlər. Çöl itləri kimi. İstər Soledadda yaşasınlar, istər Əhmədlidə.