Başlanğıc...

Paz-zollayaninin köşəsi

суббота, 19 апреля 2014 г.

Həyatımın ən xoşbəxt günü – TƏNQİD


"Həyatımın ən xoşbəxt günü" hekayələr kitabını Seymurun "fakir ve qururlu" keçmişindən eşələyib çıxara bildiyi xatirələr dəftəri saymaq olar.

Elə ilk hekayədə yazıçı Beslan şəhərində başına gələn bir hadisəni nəql edir. Asketik həyat sürən Mərdan kişi qardaşı oğluna çatdırması üçün ona məktub verir. Vətənə qayıdan Seymur özü də gözləmədən Novruzəliyə çevrilir. Mirzə Cəlilin "Poçt qutusu" hekayəsindəki Novruzəli zəhmətkeş, məktubu qutuyacan aparıb atan personaj idisə, bu Novruzəli nəinki məktubu ünvanına çatdırmaq, şalvarının arxa cibindən çıxarmağa belə tənbəllik edir. Günün biri məktub da şalvarla birlikdə yuyulur. "Poçt qutusu" hekayəsi çevrilib olur "Məktub çatmadı".

Yazıçının söz verib, "atdığı" Mərdan kişi haqda sonda yazdığı fikirlər isə lap faciəyə ironiyadır: "Hər dəfə bu hadisəni xatırlayanda xeyirxah, lakin məhdud dünyagörüşlü və aldadılmış adamların hekayətini eşidərkən duyduğumuz acı, dərin mərhəmət hissinə bənzəyən bir ağrı hiss edirəm qəlbimdə". Heç Mirzə Cəlil Novruzəlini bu qədər bədbəxt hala salmamışdı, amma "Novruzəli" Seymur məktub sahibi ilə bacardı.

"Ölüm gətirən qulaq" hekayəsində televizorda balaca qulaqlı begemotlar görən Sergey adlı şəxs depressiyaya düşür. Başına gələn bədbəxt hadisələri xatırlayıb, özünü Qız Qalasından atır.

Sergeyin intihar üçün Qız Qalasını seçməsi inandırıcı görünmür. Rus Sergey erməni Artuş, yaxud azərbaycanlı Zaur deyildi ki, bu cür bayağı yolla intihar etsin. Rusdilli təbəqənin nümayəndəsi kimi böyük ehtimalla o, rus ədiblərinin əsərlərini oxumuşdu. Məsələn L.Tolstoyun "Anna Karenina" romanını. Bu halda Sergey özünü Qız Qalasından deyil, Bakı metropoliteni üçün gətirilmiş, Mıtişinski zavodunun istehsalı olan qatarlardan birinin altına ata bilərdi.

Kitaba adını vermiş hekayədə Selcan adlı qız o qədər gözəl təsvir olunur ki, elə bil kitabı yazan adam köşə yazılarında gənc qızları alçaldan Seymur Baycan deyil. Görünür, yazıçı ilk sevgi travmasını bu qızla alıb. Psixoloji travmanın təsirindən hələ də qurtula bilmir.

Seymur Baycanın nənə və babasını təsvir etdiyi hekayələr mənim üçün kəşf oldu. Bu iki hekayə haqda onu demək olar ki, Seymur Baycan ədəbi irsinin sirləri onlarda gizlidir. Publisistikasının ilham qaynağı olan bu obrazların ziddiyyətli mahiyyəti Azərbaycan oxucusuna yeni-yeni məqalələr bəxş edir.

Seymurun nənəsi bisavad, zəhmətkeş qadındır. Əri evə bir qəpik də pul gətirmir. Ancaq o, az maaşı ilə ailənin bütün ehtiyaclarını ödəyir. Dadlı yeməklər bişirir. Əri tez-tez onu şillə-təpiyinin altına salıb al qana boyasa da, qadın səsini çıxarmır. Narkoman oğlunun bahalı siqaretlərinin pulunu ödəmək üçün isə iki yerdə işləyir.

Seymurun babası arvadbaz, yeyib-içən kişidir. Dadlı yeməklərin hansı restoranda bişirildiyini hamıdan yaxşı bilir. Heç bir məclisi qaçırmır. İçməyi, bazlığa getməyi sevir. Evə pul gətirməsə də, ildə bir dəfə mütləq Yessentuki kurortunda dincəlir.

Psixoloqlar pasientin psixoloji probleminin səbəblərini tapmaq istəyəndə boş yerə uşaqlıq xatirələrini danışmasını istəmirlər. Bir insanın qadın və kişi haqda ilk təsəvvürləri də uşaqlıq illərində yaranır. Hekayələri oxuduqca mən eynən Seymur Baycanı gördüm. Kitabdan məlum olur ki, yazıçının yekə dalı olan erməni qadınlara həvəsi də baba mirasıdır.

Seymurun şüuraltısında həkk olmuş ideal qadın tipi nənəsidir. Düzdür, o, bu ideal tipi yaradıcı şəxsin qadını adlandırır. Ancaq bu yaradıcı şəxsin içində kobud kənd kişisi yatır. Əlbəttə, bu kişi istəyər ki, həm yazsın, həm yad qadınlarla yeyib-içsin, sevişsin. Evdə gözləyən arvad səsini çıxarıb, onu narahat etməsin. Dadlı borş bişirsin, amma "get, qazan gətir" deməsin. Üstəlik, kefi kök olanda ağzının üstünə bir-iki təpik ilişdirsin.

Məhz bu iki psixoloji xarakterin ziddiyyəti Seymur Baycan publisistikasındakı qadın nifrətinin bolluğunu izah edir. Gəl ki, XXI əsrin Bakısında belə arvad olmağa razı olacaq qız tapmaq qeyri-mümkündür. Kitabı oxuyanlar üçün "Azərbaycanda mənə layiq qadın yoxdur" frazası daha aydın izahını tapır. Babası arvadını döyməklə keçmişini ovudurdusa, Seymur köşə yazıları ilə qadınlardan qisas alır.

"Həyatımın xoşbəxt günü" "xaltura"dan xali deyil. Belə deyək, "xaltura" Seymur Baycan yaradıcılığının bəzəyidir. "Körpüsalanlar", "Quqark" romanlarından tanış olan rəqqas Rəşid obrazı ilə oxucu yenidən qarşılaşır. Digər "xaltura" elementi müdrik mayor obrazıdır.

"Mənim universitetlərim" hekayəsini həcm və süjet dinamikasına görə povest də adlandırmaq olar. Qəhrəmanın iş axtarışı ilə bağlı əhvalatları real həyatdan götürülmüş olsa da, sonrakı hadisələr yazıçı uydurmasıdır. "Ana ürəyi"nin fiaskosundan sonra "Həyatımın ən xoşbəxt günü"nə uğurlu əsər demək olar. Seymur Baycan yalnız öz həyatından yazanda təsirli yaza bilir.

P.S Ürəyində Baycan nifrəti gəzdirən bütün tükəzbanlara və gənc fanatkalara kitabı oxumaq şiddətlə tövsiyə olunur.

Комментариев нет:

Отправка комментария