Qaqa, sən Markesi tanıyırsan?

Bir neçə gün öncə Kolumbiya yazıçısı Qabriel Qarsia Markes vəfat etdi. Bizim jurnalistlər də düşdülər şou-biznes nümayəndələrinin canına ki, bəs sən Markesi tanıyırsanmı? Cavablar mənfi olunca, "Facebook"da gənc aktivist qalmadı ki, onları ittiham etməsin.

Müğənnilər bir tərəfə, Amaliya Pənahovanın "Markes kimdir? Müğənnidir, yoxsa aktyordur?" cavabında lağ ediləcək nə var ki? Bir şəxsə o halda eyib tutula bilər ki, o, öz sahəsini bilməsin.

Markes aktyor deyil, dramaturq deyil. Hər hansı əsərinin teatrda tamaşaya qoyulduğunu eşitməmişəm. Dünya şöhrətli yazıçı ola bilər. Azərbaycanda isə Markesi tanıyan dar ədəbi çevrədir. Bir də təzə-təzə mütaliəyə başlayan aktivistlər. Şəxsən Markesdən heç nə oxumamışam. Ancaq Markesi oxuyub bədbəxt olan xeyli ədəbiyyat adamı tanıyıram.

Azərbaycan cəmiyyətində, mətbuatında hər şey baş-ayaqdır. Səbəb isə əlaqəsiz mövzular haqda əlaqəsiz adamlara müraciət etmək vərdişinə bağlıdır. Elə ki, rayonlarda bir hadisə baş verdi, mətbuat o saat o rayondan olan "ağsaqqal" axtarışına çıxır. Münasibət öyrənmək istəyir. Halbuki o adamın hadisəyə heç bir aidiyyəti yoxdur.

Ziyalı mövqeyi öyrənmək istəyi jurnalistikamızın evini yıxıb. SSRİ üçün bunu norma saymaq olardı. İdeologiya total, nəzər-nöqtəsi total. Təhsil sistemi hərşeyşünas yetişdirirdi. Tarix fakültəsinə imtahan verməyə hazırlaşan şagird Kvant fizikasından da əla qiymət almalı idi. Vətəndaş bir də ali məktəbi bitirəndə hər kəs yerbəyer olurdu. Təyinat verirdilər, gedirdi ixtisası üzrə işləməyə.

Elə ki, sovet dağıldı, hər şey oldu baş-ayaq. Meydan hərəkatının özü Azərbaycan siyasətinə nə qədər əlaqəsiz adam gətirdi. Əvvəlcə şairlər, məşədilər meydan lideri oldular. Sonra çilingərlər, fəhlələr baxdılar ki, onlardan siyasətçi olur, bizdən niyə olmasın?

Bu günün siyasət arenasında hər peşədən politoloq görə bilərsiniz. Riyaziyyatçı, fizikaçı, həkim, bioloq, idman müəllimi, həvəskar jurnalist və s. Bircə siyasət oxuyanı yoxdur. Soruşa bilərsiniz, bəs politologiya fakültəsinin bu qədər tələbəsi hardadır? Onlar da ya jurnalistikadadır, ya da hansısa mağazada satıcı. Azərbaycanda hansı sahəyə diqqət yetirsəz eyni mənzərədir.

Hörmətli jurnalistlər, Azərbaycan cəmiyyətinin bu hala düşməsində sizin də məsuliyyətiniz böyükdür. Ziyalı mövqeyi öyrənmə ehtirası istənilən situasiyanı gülünc edir. İnkişafın bir dirəyi də mövzu üzrə peşəkarlıqdır.  

Bir də görürsən, jurnalist yazıçını efirə dəvət edib korrupsiya qalmaqalı haqda mövqe soruşur. Yazıçı qalır gözünü döyə-döyə. Problem təkcə veriləcək cavabın məsuliyyətində deyil. Həm də sualın dəxilsizliyindədir. Adam nə desin ki, axmaq vəziyyətə düşməsin. Jurnalistin peşəkarlığı onda görünərdi ki, sualı prokurora, işi aparan müstəntiqə versin. Onlar da cavab verməsə, hüquq, iqtisadiyyat üzrə ekspertin fikrini öyrənsin.

Azərbaycanda xeyli tükənmiş adam var ki, 25 ildir ancaq mətbuatın hesabına mövcuddurlar. Nə var, nə var mətbuatın gözündə ziyalı mövqeləri var. Hər hansı şəxsə peşəsi üzrə ünvanlanmayan sual tində duran avaranın universitet tələbəsinə: "Qaqa, sən türmədə yatıb-çıxan oğlana necə baxırsan?" - sualı qədər yersizdir.

Bir zamanlar məşhur olub, sonra gözdən itən aktyor, şair, yazıçıdan heç kəs soruşmur ki, ay ziyalı, sən çörək yeyirsən, ya qanqal otlayırsan? "Facebook" aktivistləri, internet jurnalistləri bir də onda xəbər tuturlar ki, korifey aktyor imkansızlıqdan ölüm yatağına düşüb. Bax, budur bizim eybimiz. Markesi tanımamaq yox.