Quşbeyinli Türkiyə

Bir neçə gün əvvəl Türkiyədə “Twitter” sosial şəbəkəsinə giriş məhkəmə qərarı ilə bağlanmışdı. Bənzər qərarla “Twitter” yenidən açıldı. İnternet qadağası olsa da, insanlar alternativ yollarla yenə daxil olurdular. Hətta bu müddətdə şəbəkənin Türkiyə üzrə fəallığı 3 dəfə artdı.

Hüquq və azadlıqların məhdudlaşdırılmasına hər zaman qarşı olsam da, şər deməsən xeyir gəlməz.  Yazıya verdiyim başlıq təhqir yox, türk gəncliyinin bugünkü reallığıdır. Simvolu mavi quş olan “Twitter” insanları birləşdirən şəbəkə olaraq qalmayıb, Türkiyədə quşbeyinli düşüncə tərzi formalaşdırıb. 

Düşünün ki, dahiyanə əsərlər yaratmağa qadir olan insan beyni cəmi 140 işarə çərçivəsinə sığdırılıb. Milyonlarla adamın 140 işarəyə sığacaq qədər özünüifadə azadlığı var. Bir şəxsin fikri on minlərlə adam tərəfindən təkrar paylaşılır. Şəxsi fikri olmayan vətəndaşların siyasətə baxışını 140 işarəlik yazı ifadə edir. Zombi davranışı milyonlarla adama aşılanır və bu say getdikcə artır.

Qorxuludur. Corc Oruellin "1984" romanındakı  səhnələr kimi. Antiutopiya romanından fərqli olaraq, "140 işarəlik zehniyyət" məcburiyyət deyil, könüllü istəkdir. Məsələnin acınacaqlı tərəfi odur ki, zombi zehniyyətinin daşıyıcıları Qorbaçovu söyən ahıl qocalar yox, gənc beyinlərdir.

Haştaqlar kütlənin paroluna çevrilir. Kimi kütlə şüuruna itaətdən, kimi də "retwit" olmaq istəyindən parolu qəbul edir. Bir saat içində "1984" nümunəsində parollu prollar kütləsi yaranır.

Sloqançılıq (şüarçılıq) zehniyyəti türk insanını məhv edib. “Twitter”in Azərbaycanda populyar olmamasının bir səbəbi də şüarçılıqdan uzaq olmağımızdır. Düzdür, türk cəmiyyəti Azərbaycanla müqayisədə daha çox siyasiləşib. Etiraz haqqını daha çox işlədir. Amma bu cəmiyyət şəxsi fikri olmayan adamların kütləsidir. Belə kütləni kənardan manipulyasiya edib yönəltmək çox asandır.

Son günlər Türkiyə “Twitter”ində haştaq olan mövzuların informasiya mənbəyinə baxın: siyasətçilərin dedikləri, telekanalların göstərdikləri, Cemaat mafiyasının kompromatları. Bu informasiyaların hamısı “Twitter”  xaricində formalaşıb. Bəs “Twitter”  nə işə yarayır?

Qısır qatır kimi ağır yük daşımağa. “Twitter”də oturan türk gəncləri kənardan gələn informasiyanı daşıyan qatıra çevrilir. Nə qədər çox adam tvitləsə, yük mənzil başına o qədər tez çatır. Amma “Twitter”də tvitləyənlər düşüncə qısırlığı yaşamağa davam edirlər. Milyonlarla tvitterçinin arasından fərqlənən tək-tük adamlar isə kobud desək, söhbət ilə mırt tutanlardır.

Türklər “Twitter”dən Erdoğanla siyasi mübarizə vasitəsi kimi istifadə etdiklərini deyirlər. Gəl ki, Rusiyada kütləvi siyasi mübarizə vasitəsinə çevrilən “Twitter” yox, "Livejournal.com" bloq şəbəkəsidir. Şəxsən mən Aleksey Navalnı səviyyəsində bir nəfər olsun türk bloqqeri tanımıram ki, hər gün yüz minlərlə adam onu oxusun. Korrupsiya araşdırmalarını oxuyub adama valeh olum. Türk “Twitter”inə baxan nə görər? Şüarçılıq, şüarçılıq, uzaqbaşı mırt.

Türk gəncliyinin ən çox sevdiyi və paylaşdığı köşə yazarı Yılmaz Özdildir. 50 yaşında adam. Bir ölkənin gəncliyini 50 yaşlı fikir adamı təmsil edirsə, o ölkənin gəncliyi dəvəquşu kimi başını yerə soxmalıdır.

Mənə Türkiyənin 70-ci, 80-ci illərində tələbə olmuş nəslin nümayəndələrini tanımaq qismət olub. Onlar kitabı olan nəsil idi. Tvit yox, kitab yazırdılar. Köşə yox, roman oxuyurdular. Bu günün Türkiyəsinin siyasətini də, qəzetçiliyini də müəyyənləşdirən adamlar 50 yaşdan yuxarı nəsildir. Geridə qalan isə reaksiyaya əks-reaksiya verən quşbeyinli Türkiyə.

Türk gəncliyi “Twitter”də keçirdiyi vaxtın onda birini Vikipediyada keçirsəydi, dünyanın ən irəli zəkalı gəncliyi sayılardı. Amma elə deyil. İstənilən Vikipediya məqaləsinin türk və rus versiyasını qarşılaşdırın. Türk versiyada məlumat qıtlığı görəcəksiniz.

“Twitter” türkləri narkomana çevirib, adamların xəbəri yox. Dozası kəsilən narkoman necə beyin sancıları ilə oyanırsa, Türkiyə elə oyandı. Onlar etiraz edəcək, qəzəbli tvitlər yazacaq. Amma Türkiyəni dəyişdirən monitor qarşısında oturanlar yox, xalq arasında nitq deyən liderlər olacaq.