Başkəsən yumoristlər

Son ay mətbuata ən çox xəbər mövzusu olan hadisə İŞİD təşkilatıdır desəm, yəqin yanılmaram. Yeni adı ilə İslam Xilafəti. Bu dəqiqə İraqda əsl vətəndaş müharibəsi gedir. Sünni və şiə cəbhəsinə ayrılan ideoloji müharibə. Eynən bir əsr əvvəl Rusiya bolşeviklər və monarxistlər arasında bölünən kimi.

Hadisəyə siyasi təhlillər verməyəcəm. Amma bir detal var ki, bəzi azərbaycanlıların riyakarlığı göz bərəldir. İŞİD üzvlərinə başkəsən deyilməsi. Baxıb fikrə gedirsən ki, görəsən bu sözü başqası üçün işlədən şəxs həqiqətən azərbaycanlıdır? O ölkədəki yaxın və uzaq tarixin görkəmli başkəsənləri ilə fəxr edilir, baş kəsmək motivli nağıllar uşaq kitablarına salınır, filmlərdə sitatlar gətirilir.

Qardaş, fransız fransızlığı ilə başqa millətin nümayəndəsinə başkəsən deməyə utanar. Öz gilyotinindən həya edər. Qarşısındakının əməli nə olursa-olsun. Baxar keçmişinə, Böyük Fransa İnqilabının tarixinə. Gilyotinlədiyi Antuan Lavuazye kimi dahi alimin başından utanar. Amma belə söz deməz.

Yaxın Şərqdəki müharibədən savayı yerli və beynəlxalq mediada daha qanlı müharibə - informasiya müharibəsi gedir. Saytlar çoxlu aypi yığmaqdan ötrü xəbərdən çox, montaj olunmuş vəhşət səhnələri sırıyırlar. Məzhəb düşmənçiliyi edən, nifrət hissi ilə yaşayan adamlara isə bütün bunlar həqiqət mənbəyi kimi gəlir.

Zatən əksəriyyəti dezinformasiya çıxır. Məsələn, kəsilmiş başlarla futbol oynayan mücahidlər fotosu. İşidçi deyilən adamlar Taliban əsgərləri çıxdı. Fərz edək ki, Quranın hansısa ayəsini əsas tutan radikal müsəlman belə bir hərəkət edib. O zaman sual yaranır. Niyə başqa xalqı vəhşi sayarkən öz xalqının başkəsənləri ilə fəxr edirsən?

İki il əvvəli yada salaq. Macarıstanda erməni zabiti Qurqen Markaryanın başını baltalamış mayor Ramil Səfərovun qayıdışını. Cinayət hadisəsinə şərh verməyəcəm. Affekt halında olmuş adam cinayət törədib. Cəzasını çəkib, qayıdıb.

Sosial şəbəkələrdə bu haqda yazan gənc nəslin göz görə-görə vəhşiyə çevrilməsi daha dəhşətli səhnə idi. Erməni başı kəsməyin necə böyük qəhrəmanlıq hadisəsi olduğunu yazırdılar. Halbuki rəsmi səviyyədə indiyədək heç kəs bu əməli qəhrəmanlıq adlandırmayıb. İş o yerə çatmışdı ki, bəziləri erməni uşaqların dərisini soymağa çağırırdı.

Elə ki, mövzuya girib "Qəhrəmanlığı görürsüz, bəs baltanı niyə görmürsüz?" şərhi yazırdın, qarşılığında hər cür söyüş, qəzəbli cavab gəlirdi. Kim bilir, o gecə Ramil Səfərovun əlində balta deyil, Misri qılınc olsaydı, reaksiya da başqa cür olardı.

Digər nümunə. Qarabağ müharibəsində başını İbad Hüseynovun kəsdiyi iddia olunan Monte Melkonyanın fotosu. "Facebook" səhifələrində görmüş olarsız. Kəsilmiş başın ətrafında oturan bir dəstə adam fərəhlə kameraya baxır. Bir başqa fotoda əynində Azərbaycan ordusunun forması olan əsgər. Sağ ayağının altında isə saqqallı adam başı. Hələ erməni qulağı kəsib boynundan asanların bir başqa hekayəsi var.

Mətbuatı izləyib, bir də bu fotolara baxıb düşünürsən. Görəsən bu İŞİD deyilən zat Azərbaycandan çıxıb? Deyəcəklər ki, o erməni, bunlar müsəlman. Hə, nə olar. O zaman heç kəs beynəlxalq seminarlarda çıxış edib deməsin ki, azərbaycanlılar dünyanın ən humanist, tolerant xalqıdır. Bir xalqın tarixində qəhrəman başkəsənlər də ola bilər. Amma riyakarlıq iyrəndirir.

Beynəlxalq mətbuatı da izləyirəm. BBC kimi informasiya nəhəng İŞİD üçün heç yerdə terror təşkilatı ifadəsi işlətmir. Bunu Britaniyanın terrorizmə dəstəyi kimi də qiymətləndirə bilərsiz. Amma məsələ başqadır. Ortada jurnalistika etikası var. Bir də qazanılmış təcrübə.

2001-ci il 11 sentyabr hadisələrindən sonra Qərb mətbuatında o qədər islam terrorizmi sözü işlədildi ki, ziyanını o ölkələrin vətəndaşları çəkdi. 2005-ci il London metrosundakı terror aktı zamanı məlum oldu ki, bunu törədənlər İraqdan, Pakistandan gələnlər deyil. Elə İngiltərədə doğulub, boya-başa çatmış müsəlman vətəndaşlardır. Yaşadıqları ölkənin mediasında dini, milli mənsubiyyətlərinin hər gün alçaldılması onları qisas almağa vadar edib.

Dəlinin yadına daş salan kimi, informasiya məkanında balta, başkəsən söhbətlərini gərək manipulyasiya etməyəsən. Mənfi nəticə özünü gözlətmir. Yadınızda olar, Ramil Səfərovun qayıdışından sonra ölkədə balta ilə törədilən xeyli cinayət hadisəsi qeydə alındı. Onlardan biri də "Qafqazinfo" saytının baltalanmış gənc əməkdaşı idi.

Əsl islam axtarıb, baş kəsməyi məzhəb, təriqət üstünə yıxanlar da başa düşsün ki, müharibənin dini, imanı, milliyyəti olmur. Qan iyi duyan istənilən şəxs vəhşiyə çevrilə bilər. Elə öz tariximizi yada salaq. Şah İsmayıl tərəfindən başı kəsilən Şeybani xan nümunəsi. O, kəsilmiş kəlləni qızıl suyuna çəkdirərək qədəh düzəldir. Hədiyyə kimi Sultan Səlimə göndərir. Başı kəsilən Şeybani sünni idi, baş kəsən İsmayıl şiə. O vaxtlar vəhhabi sözü belə yox idi.

Tariximizdə bu qədər başkəsən ola-ola niyə başqa xalqlara başkəsən deyirik? Ola bilsin hər şey məktəbdən başlayır. Əlifba öyrənən kimi hər birimizin oxuduğu heç olmasa bircə nağıl kitabı olub. O nağıllardakı qədər baş vurma səhnələrinə böyüyəndə heç detektiv romanlarında rast gəlmirik. Şişirdilmiş cəngavərlər əjdahadan tutmuş adi adamlaradək hər kəsin başını bədənindən ayırır. Döyüş zamanı kəllələr havada uçuşur. Başın dığırlanması belə xüsusi zövqlə təsvir edilir. Və bütün bunlar uşaq şüuraltısına həkk olunur.

Lap kitab oxumayan adam da təsirdən kənar qalmır. Əlamətdar günlərdə tez-tez göstərilən "Dədə Qorqud" filmindəki məşhur səhnəni yada salaq. Qazan xan oğluna deyir: "Oğul, baxdım Alp Aruza, baş kəsib, qan töküb, ad qazanıb. Baxdım Qarabudağa, baş kəsib, qan töküb, ad çıxarıb. Sənə baxdım, 18 yaş yaşadın, baş kəsmədin, qan tökmədin".

İndi təsəvvür edin bu filmə baxaraq böyüyən nəsil 18 yaşayın nailiyyətlərini nə ilə müəyyən edir. Filmi də, tariximizi də qınamaq istəmirəm. Tarixi dəyişdirmək mümkün deyil. Amma necə deyərlər, kor kora kor deməsə, bağrı çatlayar. Ona-buna başkəsən deyənlər də eyni ruh halındadır.

Yaxın Şərqdəki müharibə ilə yanaşı Braziliyada futbol üzrə Dünya Çempionatı gedir. Deyilənə görə, İŞİD bu hadisədən təsirlənib. Kəsilmiş başlardan top düzəldilərək, məhlələrarası çempionata start verilib. Daha sonra şəhərlərarası, ən sonda Xilafət Kuboku keçiriləcək. Çempion komandaya gümüş suyuna çəkilmiş başdan kubok veriləcək.

Zarafat edirəm. Birdən götürüb xəbər kimi verərsiniz. Xəbərin həqiqi olub-olmamasını kimsənin yoxlamadığı zamanda. Öz gözündə tiri görməyib, başqalarının gözündə çöp tutanlar tezliklə yumoristə çevrilir. Onlar danışır, ətrafdakılar baxıb gülürlər. İsa peyğəmbərin bir zamanlar dediyi kimi, ilk daşı günahsız olanınız atsın.