Başlanğıc...

Paz-zollayaninin köşəsi

понедельник, 21 июля 2014 г.

"Qazaxşina" söhbətinə bir balaca İZAHAT

1937.az saytında “Şərq” qəzetinin baş redaktoru Akif Aşırlının həmin saytda gedən “Eybəcər “qazaxşina” və şəhər nəsri” məqaləmə münasibətini oxudum. Təəssüf ki, yazının məzmunundan ancaq başlığa və bir-iki abzasa reaksiya verilib. Akif Aşırlını ədəbi mühitdən tanımasam da, məqalə ilə bağlı aydınlıq gətirməyə ehtiyac duyuram.


- Məqalənin ilkin başlığı “Kolxoz nəsrinin sonu” idi. Məzmun da “qazaxşina”ya yox, şəhər-əyalət nəsrinin qarşıdurmasına həsr olunub. Yenə də redaktorun başlıq seçiminə hörmət edirəm və polemikanın davamına rəvac verdiyi üçün təşəkkür edirəm.

- Qazax və qazaxlılara qarşı hər hansı genetik nifrətim yoxdur. Əks halda, Vaqif Səmədoğlunu müsbət nümunə kimi çəkməzdim. Vaqif Səmədoğlu mənim üçün nə qazaxlı, nə bakılıdır. Şəhər nəsrinin örnək nümayəndəsidir.

- Yerlibazlığın istənilən təzahür formasını eybəcərlik saymışam və bu fikrimdə də qalacam. “Qazaxşina” termininin yaradıcısı mən deyiləm. Şəhər mühitinin regionçu ədəbiyyata olan kinayəsindən ortaya çıxıb. Ədəbiyyat olmasın, digər sahələr olsun. Bürokratik mühit üçün “naxçıvanşina”, “yerazşina” kimi terminlər yaratmaq olar. Amma bununla mahiyyət dəyişmir.

- Əsəd Qaraqaplanın “ “Qazaxşina” zülmündən sonra” məqaləsini yaxşı xatırlayıram. Məqalə bir regionçuluğun digər regionçuluqdan üstün tutulmasına həsr edilmişdi. Bu mövqeyi dəstəkləmirəm.

- Repressiya illərinəcən adını çəkdiyim müəlliflərin hamısı fərqli rayonlarda doğulmuşdu. Yaratdıqları ədəbiyyat isə şəhər nəsri, poeziyası idi. Mənim üçün onların şəhər nəsrinin nümayəndəsi kimi dəyəri var. Qazaxlı, qarabağlı, cənublu və ilaxır regionların sakinləri kimi yox.

- İsmayıl Şıxlının “Dəli Kür” romanı yaddaşlarda qalan, gözəl əsərdir. Ancaq süjet təkrarçıdır. Yusif Vəzir Çəmənzəminlinin “Əli və Nino”, “Studentlər” romanlarının dublikatı təsiri bağışlayır. Sadəcə Çəmənzəminlinin ölümündən sonra vəzifəli qohum-əqrəbası olmayıb ki, onun əsərlərini ekranlaşdırsın.

- Maarifçi ədəbiyyata aidiyyəti olmayan Molla Pənah Vaqif, Vidadi kimi qazaxlı şair və aşıqların adını çəkməmişəm. Həmçinin digər əyalət nümayəndələri. Sovet kollektivizmi onları proletariat şairi kimi qəbul etmirdi. Bir əvvəlki yazımda yazdığım kimi “Azərbaycanda bolşevik hakimiyyəti qurulanda artıq formalaşmış ədiblər millətçi ziyalı kimi qəbul olundu. Əvəz etmək istədilər, əvəzləri tapılmadı. Kənd mühiti yazıçı yox, qəzəlxan, mərsiyə deyən yetişdirirdi”.

- Müstəqillik dövrünün nəsli kimi ədəbiyyatla tanışlığım Meydan hərəkatı dövrünə düşür. Tarixi romanlar, Salam Qədirzadənin satirik hekayələri, Vaqif Səmədoğlunun teletamaşaları və s. Əyalət-kolxoz nəsrinin nümayəndələri elə SSRİ vaxtı şəhər yazıçılarına məğlub olmuşdu. SSRİ onları yeni dövrə daşımadı.

- Sovet ədəbiyyatının əyalət nümayəndələri müasir gənc oxucu üçün maraqlı deyil. Tələbə uyğun olaraq o dövrün əsərləri nadir halda çap olunur. Romanları kimsə öləndən ölənə aktuallaşır. Bu günlərdə Cahandar ağa rolunu ifa edən Ələddin Abbasovun vəfatından sonra “Dəli Kür “ romanının aktuallaşması kimi.

- Romanlarını oxuduğum gənc yazıçılardan Qazaxda doğulanı tanımıram. Elnur Astanbəyli adlı gənc publisist tanıyıram.

Yekun olaraq deyim ki, mənim üçün nə Qazax, nə Qarabağ, Naxçıvan ədəbiyyatı yoxdur. Eynilə digər rayonlar. Şəhər nəsri vardır. Şəhər tək yerdir ki, orada istənilən regionçu və regionçuluğun siması məhv olur.

Комментариев нет:

Отправить комментарий