Seksin teatra qayğısı

“Seks və aclıq dünyanı idarə edir” deyəndə Ziqmund Freyd, bəlkə də, kainatın idarəetmə düsturunu tapmışdı.  Pul, müharibələr yox, məhz seks! Müasir kino, incəsənət, əyləncə biznesində dönən yüz milyardlarla dolları nəzərə alsaq, seksə olan aclıq dünyanı idarə edən qüvvəyə çevrilib.

Ən populyar aktyorların rol aldığı, yüz milyonluq büdcəsi olan Hollivud filminin belə reklam çarxında bir-iki erotik kadrın olması bazarın tələbidir. İncəsənətin hədəfi əksər halda erotizm deyil. Onun hədəfi kütlədir. Kütləni kinoya, teatra gətirə bilmək üçün isə seksual hislərini tilova salmaq lazımdır. Yəni soyunmaq.

Soyunmaq demişkən, keçən həftənin ən çox müzakirə edilən hadisəsi ODA teatrının yenidən açılışı oldu. Onsuz da tamaşaçısı olmayan Azərbaycan teatrının təbliğatı naminə cəsarətli addım atıldı. Teatrın “Facebook” səhifəsində “İncəsənət üçün çəkirik” mövzusunda Aysel Viento adlı qızın yarıçılpaq fotoları təqdim olundu.

Əlbəttə, teatr səhnəsinə erotik tamaşa qoyulmayacaqdı. Ancaq meşşan həyatı tərzi keçirən azərbaycanlını necə başa salasan ki, teatr biletinin qiyməti onun bir gündə çəkdiyi iki paket siqaretin qiyməti qədərdir. O siqaretə pul xərcləməklə ziyandan başqa heç nə qazanmırsan. Amma baxacağın bir tamaşa həyatını dəyişə bilər.

Teatr və ora getməyin vacibliyi haqda onlarla köşə yaza bilərik. Çətin ki, yazdıqlarımız sadə azərbaycanlı üçün stimul olsun. Yazını bəyənəcək, vəziyyəti başa düşəcək, lakin getməyəcək.

Fotoların siması Ayseli cəsarətinə görə təbrik edirəm. O mikrofon qarşısında “incəsənət qurban tələb edir”, “dünyanı gözəllik xilas edəcək” deyən saxta incəsənət adamlarından qat-qat faydalı iş gördü. Var sözü demək, var dediyini ərsəyə gətirmək. Mentallığın hipnoz vəziyyətinə saldığı cəmiyyətdə incəsənət naminə qurban verdi. Yox, o qurban deyil. Əsl fədaidir!

Bəlkə də, bizə göstərdiyi adi çılpaq məmələr idi. Ancaq verdiyi mesaj teatra yad azərbaycanlının şüurunu deyil, şüuraltısını zəbt etmişdi. Tamaşaçı üçün teatr artıq gözəl qadın bədəni qədər cazibədar idi.

“Oda” teatrında cəmi iki dəfə olmuşam. Teatrın bağlanmaq ərəfəsində olduğu zaman, və yenidən açılışında. Tale elə gətirib ki, hər ikisində baxdığım tamaşa “Arzular bağı” olub. Bir səhnə əsərinə iki dəfə baxmaq elə də maraqlı olmaz. Amma “Arzular bağı” o tamaşalardan deyil. Dəfələrlə baxsan, hər dəfəsində yeni bir şey öyrənərsən.

Mənim üçün daha bir cəlbedici səbəb piar gedişin kütlə şüurunda necə əks olunacağı sualı idi. Gözləntilərim məni yanıltmadı. Tamaşa başlamamış həyətdə onlarla gənc toplaşmışdı. Əksəriyyəti ilk dəfə gördüyüm adamlar. Balaca, boğanaq məkana baxmayaraq, teatr göstərilən zalda yüzdən çox gənc saydım. Bəlkə, say az görünə bilər. Amma indiki vəziyyətdə yüz nəfər gənci öz xoşu ilə tamaşaya gətirmək böyük teatrların bacarığı deyil. Dövlət idarələrində pulsuz bilet paylayanda belə çox vaxt getmək istəmirlər.

Səhnədə necə dahiyanə bir əsərin oynandığını tam mənası ilə gənc nəslə başa sala bilməzsən. Amma o, bu dəfə yaxşı mənada tora düşdü. Xəyalı arxasınca gəldiyi məmələr onu incəsənətlə tanış elədi. Öz gözləri ilə gördü ki, başqa dünya da var.

Açılışdan öncə səhnə əsərindən qat-qat çox çılpaq fotolar müzakirə edilsə də, tamaşaya baxanlar arasında hicablı qız da vardı. Bircə bu fakt sübut edir ki, bütün tabuları aşıb incəsənətə dəyər verən gənclər hələ də var. Ən mühafizəkar saydığımız təbəqələr arasında belə.

Aktyorlar İlqar Cahangir və Rauf Şahsuvarovun mükəmməl ifasını qeyd etmədən keçmək olmaz. “Arzular bağ”ında yuxudan oyanan iki dəlinin arzularını canlandıran bu insanlar, əslində, bizi oynayırdılar – ev, iş, maşın sahibi olmaq, arvad almaq, uşaq doğmaq, toy eləmək istəyən azərbaycanlıları. İlk dəfə bu tamaşaya baxanda donub qalmışdım. Replikalara da gülə bilmirdim. Bu ayna idi. Baxıb güldüyümüz, halına ağlanılacaq meşşan cəmiyyət.

“Soyunmaqla incəsənət olmaz”, deyirlər. Tamaşaçı aktrisadan soyunmağı tələb etməyəcəksə, kimdən edəcək?! Aşpazı, xadiməni sevişmə səhnəsinə çəkməyəcəklər ki? Bir də baxırsan, Əməkdar, Xalq artisti titulu almış aktrisa çıxıb deyir ki, mən öpüşmə səhnəsinə çəkilə bilmərəm. SSRİ-ni başa düşdük. Onun kinosu, tamaşası, tamaşaçısı vardı. Üstəlik,  ideoloji senzurası. Kinonun reanimasiyada olduğu, teatra tamaşaçının gəlmədiyi ölkədə o titul nəyə görə verilib? Ad günü hədiyyəsi kimi verilibsə, onun xalqa heç bir dəxili yoxdur.

Hollivud şöhrəti arzu edirlər, hələ də mətbəxdə ilişib qalıblar. Dünya kinosu bu mərhələni çoxdan keçib. Sevişmə səhnələri ilə müasir kinonu təəccübləndirə bilməzsən. Dünyanın ən gözəl aktrisalarından biri Şarliz Teron oynadığı manyak qatil obrazını yaratmaq üçün 14 kilo kökəlmişdi. Gözəl üzünün eybəcər hala salınmasına razı olmuşdu. “Bədheybət” (2003) filmində göstərdiyi bu fədakarlıq ona ən yaxşı qadın rolunda “Oskar” gətirdi.

O qadın zərif, çılpaq bədəni ilə milyonlarla pərəstişkarını şad edə bilərdi. Ancaq aktyor uğuru üçün bu kifayət deyildi. İndi görün Azərbaycan incəsənət adamlarının təfəkkürü nə qədər gerilərdədir. Xalqı mentalitetə görə günahlandırmaq olar. Amma bu ölkədə 100 il əvvəl qadın aktrisanın səhnəyə çıxması belə onu ölüm təhdidi ilə üz-üzə qoyurdu. Cəsarətli incəsənət adamları olmasaydı, hələ də oralarda ilişib qalmışdıq. Tamaşaçını gərək aktyor, aktrisa tərbiyə etsin.

Özümüzü nə qədər riyakarlığa vursaq da, soyunan qadın çoxdur. Kimi şirkət sahibi üçün soyunur,  kimi hansısa vəzifəli üçün. Bir digəri populyarlaşmış reper üçün. Gəl ki, qarşılığında heç nə gözləmədən incəsənət üçün soyunan yoxdur. Ortaya çıxanı da özümüz daşlayırıq.

Bir zamanlar ilk qadın aktrisanı, opera müğənnisini öldürməklə hədələyən qoçular bu xalqın içindən çıxıb. O qoçuları itirib-axtaran yoxdur. Amma o qadınları başımızın tacı kimi gəzdiririk. Digər Şərq ölkələrinə nümunə göstəririk.

Mən "Oda" teatrına cəsur fəaliyyətində uğurlar arzulayıram. İncəsənət Simurq quşu kimidir. O, uğrunda özünü yandıranları daha gözəl formada yenidən yaradır.