"Nida"ya qoyulan tire

Həbsdəki son nidaçılar da əfv ərizəsi yazdı. Gözlənilən idi. Elçibəyin sözü olmasın, zamana ehtiyac vardı. Yazdıqları ərizəyə görə qınamıram. Reallıq hissini itirmiş adamlar sonunda bu hissi qaytarmış oldu. Onlar həqiqətən sübut etdilər ki, Elçibəy yolunun davamçılarıdır.

Azərbaycanda siyasi məhbusun son istifadə müddəti il yarımdır. Siyasi fəaliyyətinə görə həbs olunmuş adam il yarım ərzində çölə çıxa bilmədisə, zayı çıxır. Bu müddət çox simvolikdir. Elçibəy yolunun mistikasıdır. Çünki Əbülfəz Əliyev (Elçibəy) də vaxtilə il yarım həbs yatıb çıxmışdı. Özü də əfv məktubu yazaraq. O, leninçi siyasətin müdafiəsi öhdəliyi götürmüşdü, nidaçılar çiçəklənən Azərbaycanın.

Emin Milli Əbülfəz Əliyevin yazdığı məktubu ortaya çıxaranda müxalifətçilər ətəklərini başlarına çəkmişdi. Halbuki bu Əbülfəz həmin Əbülfəz idi. Təslimçi, cəlladını sevən. Sadəcə bu adama Elçibəy təxəllüsü verib, ətrafında o qədər mif uydurmuşdular ki, özləri də bu yalana inanmışdı. Reallığı heç cürə qəbul edə bimirdilər. 

Axar su nəcisi su üzünə çıxaran kimi Meydan hərəkatı da ən zay adamları tribunaya çıxarmışdı. Onların vaxtilə iyləndiyini gizlətmək üçün xeyli mif uyduruldu. Qəhrəman obrazına susamış xalq miflərlə silahlanmış nökərləri sevdi. Axar su özünü təmizləyən kimi tarix də onları təmizlədi.  Reallıq hissini itirmiş xalq özünə qayıtdı.

İl yarım limitinə barmaqarası baxmayın. Bu siyasi fəaliyyətə verilmiş edam hökmünün son tarixidir. Heç kəsin tanımadığı Cabbar Savalanlı həbsdən dünya miqyaslı dissident kimi çıxmışdısa, bunu 11 aylıq mübarizəyə borcluyuq. Nə ATƏT-ə, nə Departamentə. 20 nəfər yoldaşının fasilə verməyən mübarizəsinə. Yazıqlar olsun o adamlara ki, belə simadan istifadə etmək yerinə qaragüruha meydan verdi.

Həbslərəcən “Nida”dakı eyforiya 88-ci ildən fərqlənmirdi. Özündənrazılıq, başqa siyasi qüvvələrə şıllaq atmaq. Tənqid edənlərə qarşı aqressiya. Siyasi avantürizm sərhəd tanımırdı. 

Təşkilat “Gəlirik!” şüarını deviz seçəndə başa düşdük ki, xiyar əyri bitib. Gənc adamlar bu qafa ilə irəli gedə bilməz. “Gəlirik!” şüarı 2005-ci iləcən çox populyar idi. O vaxtdan bu yana müxalifətçilər ancaq zarafat kimi işlədir. Hətta 2010-cu ildə Əbülfəz Qurbanlı “Azadlıq” qəzetində bu başlıqla yumoristik yazı da yazmışdı. 

2011-də “Nida”nın bu plakatla təbliğat videosu çəkməsini əvvəl zarafat bildik. Sonra baxdıq ki, adamlar ciddidir. Məlumat üçün deyim ki, şüarın ideyasını İsa Qəmbərin oğlu Turqut Qəmbər vermişdi. 88-in siyasi zehniyyətini 2018-ə daşıyan adamın oğlunun 91-in şüarını 2011-ə gətirməsində təəccüblü heç nə yoxdur. Ümumiyyətlə deyim ki, oğul Qəmbərlərin idarəçiliyinə soxulduğu bütün təşkilatlar (“Yox!”, “Ol!”, “Nida”) eyni sonluqla nəticələnib. Fiasko ilə. Bu sahədə onları atasının layiq davamçıları saymaq olar.

“Nida”dakı bu özbaşınalığı, uçuruma aparan fəaliyyəti görürdük. İlk tənqidçiləri də Taleh Məmmədovla mən olduq. Əvvəl məsləhət şəklində yazdıq. Başda duranlara anlatmağa çalışdıq ki, özünüzü aktivist kimi yox, bələdiyyə, parlament seçkisinə namizəd kimi hazırlayın. Təşkilata yeni gələn gəncləri “Əjdaha party”lərdə deyil, tribunalarda tərbiyə edin.

Dinləmədilər. Əvəzində eşitdiyimiz söyüş, təhqir, yad münasibət oldu. 1988-93 travması almış nəsil sağala bilməyən kimi bunlar da ümidsiz idi. Rəşadət Axundov təşkilata yeni gələn gənclərin siyasi suallarına cavab vermək əvəzinə onlara “ergen” deyib, alçaldırdı. Zaur Qurbanlı bakirə qızları ələ salırdı.

İdarə heyəti təşkilat üzvlərinə bizlərin bloq yazılarını paylaşmağı, bəyənməyi qadağan edən idiotik qərar qəbul etdi. İndi də o qafadadırlar. O zaman qərar verdik ki, bu təşkilatın tək faydası dağılması olacaq. Ən azı yeni gələn gəncləri xilas etmək lazım idi. 

Yadıma gəlir, Ömər Məmmədov üstündə nidaçılarla davaya çıxmışdıq. 15 yaşlı gənci nə haqla üzv etmisiz? - deyə. Biz Öməri uduzduq. İndi o həbsdədir. Nə özünün, nə Əliyevin ucbatından. Qorxaqlıq göstərib, məsuliyyəti körpə üzvlərin boynuna yükləyən “Nida” başbilənləri üzündən. Nəticəsi ağır olan eyni səhv təkrarlanmamalı idi.

Mehmet Akif Ersoyun şeirində olduğu kimi bu həyasızca axın durmadı. “Əsgər ölümü” aksiyalarında pik həddə çatdı. İki aksiyadan sonra ətrafında 10-15 uşaq olan adamlar özünü başqan saydı. “Yeni fikir” hərəkatının 2005-də verdiyi səhv qərarlar eyni xətt üzrə gedirdi. Halbuki siyasi məhbus Ruslan Bəşirli il yarım limitini keçən nadir şəxslərdəndir. İşgəncələrə 7 il dözdü. Sadəcə ona yan çevirdilər. Adını siyahıya salıb, pul tutanlar indi özləri həbsdədir.

Əminliklə deyə bilərəm ki, əfv sahibi “Nida” üzvlərinin reallıq hissi özünə qayıdıb. Təəssüf ki, bu dərk etmək bir müddət həbsdə qalmalı oldular. Bu cümlələrdə ən təbii həqiqət yatır:

“Bizim indiyə qədər həbsdə keçirdiyimiz müddətdə istər ölkə daxilində, istərsə də xaricdə gedən prosesləri kənardan kifayət qədər müşahidə etmək imkanımız olub. Bu müşahidələr sayəsində gələcəyə daha optimal yanaşmağı öyrənmişik, bir sıra dəyərləndirmələr aparmışıq”.

Optimal yanaşmaq. Bundan daha dəqiq ifadə tapmaq olmazdı. “Onlar sizin azadlığınız uğrunda həbsdədir” kimi bayağı fikri tez-tez gözümüzə soxurdular. Neçə dəfə bu fikrin əleyhinə yazmaq istəsəm də, vaz keçmişəm. Bu cəmiyyətdə bir ölənə, bir həbsdə yatana zaval olmadığına görə.

Halbuki hər bir şəxs ilk növbədə şəxsi azadlığı uğrunda mübarizə aparır. “Yaxşı oğlan”ın bacısı haqda yazıların mənim azadlığıma heç bir dəxili yox idi. Məlum oldu ki, onların azadlığı sıravi azərbaycanlının arzu etdiyi azadlıqdan heç nə ilə fərqlənmir. Əylənmək, evlənmək, xaricdə istirahət etmək. Məhz bu azadlıqlar xalqın optimal yaşamaq düsturudur. Bunun üçün əfv ərizəsi yazmağa da dəyər.

Əfv yazan nidaçıları İlham Əliyevin nə vaxt azad edəcəyi bəlli deyil. Balaca heyvanları incidib azad edən uşaq kimi, o da əfv ərizəsi yazdırıb, buraxmağı sevir. Bundan özü həzz alır. Xalq arasında isə nüfuz qazanmır. Başqa cür də edə bilərdi. Mühakimə edilən 7 nidaçıdan birinə məhkəmə zalında bəraət vermək kimi. Rəqiblərinin günahsız gənclərə iş vermək arqumentini vura bilərdi. Amma Heydər Əliyevin siyasi çoxbilmişliyi ona keçməyib.

Mövcud sistemdə mübarizə aparıb, həbsdə olmamağın yolunu soruşsaz, deyim ki, acizəm. Heç bir sistemliyi olmayan siyasi sistem Təpəgözdür. Tamahı sərhəd tanımır. Adi bir polis rəisinin güdazına gedə bilərsən. Ancaq bu ölkədə siyasətə iddialı gənclər aktivistliyi siyasi namizədliyə çevirə bilməsə, seçki sistemini Arif Hacılının komandası ilə dəfn etməli olacağıq. Şərtlər nə olur-olsun, reallıq hissini itirməyin.

P.S. Yazının başlığına gəldikdə. Nə üçün tire? Tire məzar daşı üstündə doğum tarixi iə ölüm tarixi arasındakı xətdir. Üzvləri “Nida”nı çoxdan reanimasiyaya yerləşdirib. Bircə son tarixi yazmaq qalıb.