Başlanğıc...

Paz-zollayaninin köşəsi

понедельник, 13 октября 2014 г.

Nobelçi Məlalə və şpaqat açan Şəlalə


Cümə günü Nobel sülh mükafatının qalibləri elan edildi. 17 yaşlı pakistanlı qız Məlalə Yusufzay, hindistanlı hüquq müdafiəçisi Kaylaş Satyarti uşaqların təhsil hüququ uğrunda apardıqları mübarizəyə görə bu fəxri ada layiq görüldülər. Dünyanın diqqəti isə Məlalənin üzərindədir. Bu qəhrəman hər hansı məşhur siyasətçi yox, başı hicablı, bəstəboy, müsəlman qızdır. O, dünyanın ən gənc Nobel laureatıdır.

İki il əvvəl Taliban üzvü bu qıza atəş açanda dünya sarsılmışdı. Məlalə qızların məktəbə getməsinə qadağa qoyan Talibana qarşı mübarizə aparırdı. Hamı soruşurdu: Kimdir Talibana meydan oxuyan bu 15 yaşlı qız, özü də müsəlman?

Dünya tezliklə tanıdı. Məlalə hücuma məruz qalması ilə yox, 11 yaşında bloq açıb, gənc qızların hüquqsuzluğunu BBC-yə anladan yazıları ilə tanınmışdı. Cəsarəti ilə Talibanın hədəfinə çevrildi. Əmək, üstəgəl cəsarət və nəticə! Amma o, yenə də özünü bu mükafat layiq saymır.

Son 20 ilə baxsaq, Nobel sülh mükafatının əksər mükafatçıları Şərqdəndir. Təsadüfi deyil. Şərqli insan yerinə qoyulmaq uğrunda mübarizə aparır. Qərb isə insan azadlığı uğurunda müdafiədən insan cəmiyyətinin tənəzzülü prosesinə keçib. İndi daha çox insan təbiətinə zidd qanunlar qəbul edir. Ana-atası olan uşaqların valideynlərdən alınıb homoseksual cütlüklərə verilməsi kimi. İraq və Suriya üzərinə ABŞ hər gün yüzlərlə ton bomba tökür. ABŞ-da isə şimpanze Tommiyə vətəndaşlıq haqqı tələb edən məhkəmə prosesi keçirilir.

Müsəlman Şərqi ilə Qərbin fərqi aydındır. Amma elə ölkələr var ki, Şərq və Qərb arasında ilişib qalıb. Anlaşılmaz vəziyyətdədir. Nə dünyəvi ola bilir, nə dindar. Nə mentaliteti seçir, nə də fərdi azadlığı. Azərbaycan sakinləri elə bil Qərb və Şərq arasında şpaqat açıb oturub. Tərpənə bilmirlər. Arzusu iki qapı arasında qalan gənc qız və oğlanların mənzərəsi  tragikomikdir.

Bir tərəfdə cəsarət nümunəsi pakistanlı Məlalə var. O biri tərəfdə azəri Şəlalə. Kimi Şəlaləni balkona çıxarır, kimi bardan çıxarır. Bir də gördün, ər tapdı, “Facebook”dan çıxdı. Pul tapdı, Vaşinqtondan çıxdı.

Şəlalə ideoloji şpaqat açmaq ustasıdır. O, qısa şort geyib islamın gözəlliklərindən danışır. Hələ Yaxın Şərqdə baş verənlər haqda “əsl islam bu deyil” deyib, fitva verir. Məlalə kimisini isə “çuşka” sayır. Hər kol dibindən bir Şəlalə çıxır, amma Məlalə çıxmır ki, çıxmır.

Bir neçə ay əvvəl bu məzmunda xəbər çıxmışdı. Rayonların birində yerləşən lüks otelə Bakıdan işləməyə gedən qız otel işçisi tərəfindən əxlaqsız təkliflə üzləşib. Xəbər saytlarda yayıldı. Əlbəttə ki, “adım anonim qalsın” prinsipinə sadiq qalaraq. Sonacan bəlli olmadı ki, o qız kimdir. Ona görə kimi işdən çıxarmaq istəyirlər. Əvəzində əlaqəsiz şəxsləri müzakirə etdilər.

Kompromat kimi istifadə edildiyi üçün bu tip xəbərləri paylaşmıram. Amma məni bir sual düşündürdü. Görəsən, təklifi edən adi otel işçisi deyil, direktor yaxud biznesmen olsaydı, o qız necə davranardı? Böyük ehtimalla qarşısına çıxan şansdan lazımınca istifadə edərdi. Nə möcüzədir ki, belə söhbətlərdə adı çəkilən həmişə kiçik vəzifəli adamlar olur. Pullu daydaylar isə Şəlalənin sevimlisidir.

Əvvəla, o qızın öz şərəf və ləyaqətinə bir qədər hörməti olsaydı, orda qalıb işləməzdi. Qərb qadınını nümunə seçsəydi, oteli məhkəməyə verər, təzminat alardı. Qərb, hətta Yaponiya, Koreya kimi inkişaf etmiş Şərq ölkələrində seks təklifi əxlaqsızlıq sayılmır. Müsəlman Şərqində isə qadının harada, kişinin harada işləyə biləcəyi qəti müəyyən olunub. Bircə bizimkilər Qərb və Şərq arasında şpaqatda oturublar.

Qardaş, mən bunları başa düşmürəm. Həm oteldə işləmək istəyirlər, həm namuslu qalmaq. Barda işləyə-işləyə bakirə qalmaq. Ədalətin ortaya çıxmasını istəyirlər, adlarının çıxmasını yox. Bunların problemi nə mentalitetdir, nə valideyn basqısı. Heç islam da deyil. Bunların tək dərdi var – adım çıxmasın!

Məlalə Yusufzay məktəbə getməyə icazə verilməyən qızların təhsil hüququ uğrunda döyüşürdü. Nobel alması xəbərini eşidəndə də dərsi yarıda kəsməyib. Birdən hansısa avam fikirləşər ki, Şəlaləni əvvəl məktəbə, sonra universitetə göndərməklə ondan Məlalə yetişəcək. Məktəb bir yana, xaricdə təhsil almaq adı ilə ölkədən qaçanların əksəriyyəti kənd qızı Şəlalələrdir. Ən böyük arzuları Nobel almaq deyil. 10 il dünyanı gəzib, hər neməti daddıqdan sonra “tər-təmiz” ev qızı kimi ərə getməkdir. Yoxsa hansı Şəlalə özünü təhlükəyə atar. Hələ qarşısındakı Taliban ola.

Dörd-beş il əvvəl çatda bir qızla yazışırdım. Ən böyük arzusunun Avstraliyada magistr təhsili almaq olduğunu dedi. Belə gülməli istəyin necə yarandığı ilə maraqlandım. Məlum oldu ki, qızın İngiltərə və Fransada qohumları yaşayır. O ölkələrə oxumağa getsə, birdən “zibil”ini görüb evdəkilərə xəbər çatdıralar. Nə qədər uzaq olsa, o qədər yaxşıdır. Təki adı çıxmasın.

Virtualda “Sənə dərs keçərəm!” ədası ilə danışan bu qızı realda həyatda hər hansı mədəni tədbirə dəvət etmək olmurdu. Gəlməmək üçün min bəhanə gətirirdi. Birdən görüb xəbər verən olar. Avstraliya olmasa da, o qız qohum-əqrəbasının yaşamadığı Avropa ölkəsinə oxumağa getdi. Ancaq bir şeydən əminəm. Şəlalə qafasını özü ilə apardı.

Deyirlər ki, bizi siz kişilər bu günə qoymusuz. Nobel qalibi məlum olduqdan sonra Məlalə Yusufzay təhsil aldığı Birminqhem məktəbində çıxış edib. Deyib ki, “atam qanadlarımı heç vaxt qırmadı. Qanadlarımı qırmayıb, arzularıma uçmağa şərait yaratdığı üçün ona minnətdaram”. Bu da bəyənmədiyimiz şəriət ölkəsi Pakistan.

Şəlalənin həyatında isə hər şey baş-ayaqdır. Tanıdığım nə qədər gənc qadın müdafiəçisi, feminist varsa, ya ərindən boşanıb, ya da zəmanədən geri qalmaq kompleksi yaşayır. Atalarını Taliban mücahidi kimi təqdim edirlər. Sonradan məlum olur ki, kişi ucqar kənddə torpaq şumlayan cütçü babadır. Şəlalənin qlamur kafedə tekila içib, qadın azadlığından danışması üçün zəhmət çəkir.

Şpaqatda oturan Şəlalədən nəinki Məlalə, heç uşağa baxan arvad da çıxmayacaq. Yaşları keçdikcə yığılan nifrəti əks-cinsdən çıxacaqlar.

Ey Şəlalə, çıx balkona! Bax, doyunca bax Məlaləyə! Yoxsa insan adına həsrət qalacaqsan.

Комментариев нет:

Отправка комментария