Qurbanı qınayıb, hinduşkaya susanlar

Müsəlman aləmi Qurban bayramını qeyd etdi. Müsəlmanlarla birgə azərbaycanlılar da. Bayramlardan, bəlkə də, ən yaxşısıdır. Azərbaycanlının qonşusuna real xeyri dəydiyi tək gündür. Bir aylıq Ramazan belə Azərbaycanda Qurban günləri  kimi özünü hiss etdirə bilmir. Havalar isti keçirsə, oruc tutmaq düşür təxirə.

Bu bayramda hər şey ətin başındadır. Ətlik heyvan almaq, kəsmək, ət paylamaq, ət xörəyi bişirmək. Bir də adamlar var ki, Qurban bayramını heyvanların kütləvi qırğını kimi qınayırlar. Ət yeməyin zərərli olduğunu deyib, vegetarianlığa keçməyin lazım olduğunu anladırlar.

Mən bu adamların nə istədiyini, məsələyə hansı məntiqlə yanaşdığını heç vaxt başa düşməmişəm. Onlara humanist deyə bilmərəm. Humanizmin mərkəzində insan dayanır. Qurban bayramı isə mahiyyət olaraq humanist aktdır. “Heyvan müdafiəçisi”  demək reallıqdan uzaq səslənir. Qoyun, inək nəsli tükənməkdə olan heyvan növlərindən çox uzaqdır. Ortada din düşmənçiliyi varsa, kabab yeyən ateist tragikomik obrazdır.

Azərbaycan ət yeyən cəmiyyətdir. Ət istəksizliyi irsən keçən və Qərb vegetarian modasını imitasiya edən şəxslər istisna, hamı ət yeyir. Ətin zərərindən danışan adamlara cavab olaraq deyə bilərəm ki, Azərbaycanda bayramın simvolu sayılan qoyun əti olduqca xeyirlidir. Qoyun əti dietik ət sayılır. Az piyli, xolesterinsizdir. Tərkibi dəmirlə zəngindir. Mal ətindən daha rahat həzm olunur.

“İnsan oğlu otyeyən yaradılsaydı, dünya necə olardı?” – sualı ətrafında bir dəfə düşündüm. Nəticə çox qorxunc oldu. Yığıcı həyat tərzi keçirən ilk insan əvvəl bütün heyvanlar kimi yaşayardı. Sayı artıb, ehtiyacları çoxalanda əkinçiliyi kəşf edər, münbit torpaqları əkərdi. Rəqabət güclənəndə öz xeyri naminə digər otyeyən heyvanların axırına çıxardı. Otyeyən heyvanların məhvindən sonra yırtıcılar da tükənərdi. Son nəticədə ehtiyacları təbiətin imkanlarını aşan insan öz məhvini gerçəkləşdirərdi.

Ən vacibi sivilizasiya heç vaxt səhralıq ərazilərə, adalara, tundraya gedib çıxa bilməzdi. Dəvədən başqa heç bir heyvanın yeyə bilmədiyi kol-kos insanın səhrada məskunlaşmasına şərait yaradır. Milyonlarla adam bir heyvanın sayəsində mövcud olma imkanı qazanır. “Bir gün hamı vegetarian olacaq” şüarı mənim üçün fəlakət filmlərindən daha qorxulu səslənir.

Ətlik ev heyvanlarının kəsilməsi kütləvi qırğındırmı? Bu fikri orta əsrlər həyat tərzi keçirən indus desəydi, haqq vermək olardı. Maraqlıdır ki, bu cür iddiada olanlar Qərb həyat tərzini, kapitalist istehsal normalarını nümunə götürən ağıllı-başlı adamlardır.

Nəinki quşçuluq, maldarlığın broyler üsuluna keçdiyi bir zamanda kütləvi qırğın sözü gülüş yaradır. Bəşəriyyətin ət tələbatı o həddə çatıb ki, Braziliyada, ABŞ-da iribaş heyvanlar artıq otlaqlara sığmır. Otlaq əvəzinə qapalı ərazilərdə saxlanılır. Yaşıl otu soya əvəz edir. Heyvanların ifraz etdiyi peyin miqdarına qlobal istiləşməni sürətləndirən amil kimi baxılır. Hər gün kəsilmiş milyonlarla ton ət qitədən qitəyə daşınır.

Dini faktoru əsas götürənlərə amerikanların Şükran gününü xatırladım. Noyabr ayının son cümə axşamı qeyd edilən bu bayramın əsas atributu qızardılmış hinduşkadır. Verilən ruziyə görə Allaha ibadət ifadə edir. Amerikaya kolonist kimi gələn dindar puritanlar tərəfindən qeyd olunmağa başlanılıb.

Qurban bayramı kimi Şükranın gününün mahiyyətində heyvanın kəsilib yeyilməsi ənənəsi dayanır. Kəsilən iri hinduşkaların çəkisi bir illik qoyun ağırlığında gəlir. Bilirsinizmi bu bayram zamanı ABŞ-da nə qədər hinduşka kəsilir? Nə az, nə çox 46 milyon ədəd.

Amma Qurban bayramı bizimkilərə daha qanlı görünür. Bəlkə də, hinduşkanı filmlərdə qızardılmış halda gördüklərindən. İbrahim peyğəmbərə göydən endirilən qoçla Yaxın Şərqdə insanın qurban kəsilməsi ənənəsinə son qoyuldu. Şükran günü isə Şimali Amerika hinduları tərəfindən hüznlə xatırlanır. Avropalılara etdikləri yaxşılıq əvəzində mükafat kimi genosid aldılar.

Milad bayramı, Hellouin kimi Şükran günü də amerikan cəmiyyəti tərəfindən biznesə çevrilib. Mənəviyyat yox, kapitalizm tərəqqi edir. Qurban bayramını da islam kapitalizminin ilk cücərtisi saymaq olar. Məsələn, bu bayramda ət ala bilməyən adamlara da ət kəsilib verilməsi heyvandarlığın inkişafına marağı artırır. Əkinçiliklə məşğul olan yerlərdə belə ət tədarükü şərt olur. 

Qurban bayramının maraqlı cəhəti də odur ki, kapitalizmlə sosializmi birləşdirir. Kəsilən ətin yoxsul əhaliyə paylanması şərtdir. Əmlakının miqyasına görə varlı şəxsin ət xərci artır. Sosial yardımlaşma mədəniyyəti formalaşır.

Məntiqlə nəticə çıxarmadan heç nə haqda yaxşı, ya pis deməmişəm. Bu bayramda üz qızardacaq şey yalnız insanların antisanitar davranışı və tamahkarlığı ola bilər. Bayramınız mübarək! Paylaşmaq ənənəsini unutmayın.