"Cəlilabadlı Miralim" kimdir?!

Avqustun 31-i keçmiş hərəkatçı Miralim Bəhramovun vəfat xəbəri yayıldı. Gənc müxalifətçilərin bu xəbəri üzüntü ilə paylaşdığını görüncə təəccübləndim. Yəqin adamı tanımırlarmış. Miralimi AXCP Cəlilabad rayon şöbəsinin sədri Təzəxan Mirələmli ilə ilə səhv salmayın.

Mirələmli bütün nəsli represiyaya məruz qalsa da, əqidəsindən dönməyən partiyaçı, Miralim 1988-90 Meydan Hərəkatının üz qarasıdır. Nemət bandasının üzvü, qaragüruhluğun simvoludur. Etdiyi biabırçılıqların ən gözəl təsviri "93 - Tanrıların qürubu" romanında verilib. Oxuyun, maraqlıdır.

"93 -Tanrıların qürubu" romanından parça.

Soyuq dekabr günü, Cəlilabad Rayon Komitəsinin birinci katibi Sədrəddin Qocamanov Hikmət Hacızadəni "İnturist" mehmanxanasının barında, içki içən yerdə saxladı. Hikmətin yanında yüngül əxlaqlı iki rus qızı oturmuşdu. Hələlik qızlar öz aralarında mazaqlaşır, öpüşürdülər. Amma hiss olunurdu ki, Hikmət əməllicə sərxoş olandan sonra onu otağa aparıb, doyunca, vəhşicəsinə eşq yaşayacaqdılar. Fahişələrdən ətrafa saçılan apokaliptik seks enerjisi adamı bihuş eləyirdi. Sədrəddin Qocamanov qızlara gözucu, qorxa-qorxa baxdı, Hikmətə yaxınlaşıb, onun çiyninə toxundu;

- Üzr istəyirəm, - dedi.

Hikmət şən, gülümsəyən gözlərini artıq bir-birilərinin döş gilələrini yalayan qızlardan ayırıb, Sədrəddinə baxdı.

- Buyurun, eşidirəm sizi.

- Mənim adım Sədrəddindir. Cəlilabad Rayon Partiya Komitəsinin birinci katibi Sədrəddin Qocamanov.

Hikmət fınxırıb güldü, sonra təmkinlə dedi:

- İki gözüm aydın.

Sədrəddin istifini pozmadı:

- Sizi başa düşürəm, - dedi. - Mən də AXC-də sizin kimi yüksək vəzifə tutsaydım, birinci katiblərlə bu cür rəftar edərdim. Amma danışmaq istədiyim məsələ sizin də diqqətinizi cəlb eləyəcək.

Hikmət narazı ifadə və yorğun səs tonuyla dedi:

- Danışın görüm, sizi dinləyirəm. Amma qısa olsun. Qızlar artıq qızışıblar. Getməliyik.

Sədrədddin ona verilən bu fürsətdən maksimum yararlanmaq üçün dərhal stullardan birinə oturdu və tez-tez danışmağa başladı:

- Cəlilabad rayonunun birinci katibiyəm, amma gördüyünüz kimi bütün günüm Bakıda keçir. Səbəbi isə rayona, iş yerimə gedə bilməməyimdir. Qorxuram!

Hikmət soruşdu:

- Niyə və kimdən qorxursunuz?!

- AXC-nin Cəlilabad təşkilatı ilə ciddi problemlərim var. Bildiyiniz kimi, o rayona bu yaxınlarda təyinat almışam. Əvvəllər Masallıda işləyirdim və işimdən çox razı idim. Amma Birinci Katib məni çağırdı və dedi ki, "Cəlilabada getməlisən". Tabe olmağa məcbur idim. Məndən əvvəlki katib Böyük Ağayevin AXC aktivistləri tərəfindən qovulduğunu bildiyim halda yenə də razı oldum.

Cəlilabada gəlib bütün lazımi partiya prosedurlarını keçdikdən sonra AXC rayon şöbəsinin rəhbərliyini yanıma dəvət etdim. Onlara açıqca dedim ki, rayonlarına gəlmək istəmirdim, lakin partiya MK-nın tapşırığını yerinə yetirməyə borcluyam. "AXC-nin Qarabağ və islahatlar uğrunda mübarizəsi ürəyimcədir. Rayon mətbəəsində istənilən tirajla AXC-nin proqramlarını və digər sənədlərini çap etməyə hazıram. Göstəriş verərəm ki, sizin rayon mərkəzində və kəndlərdəki fəaliyyətinizə maneələr törədilməsin. İstədiyiniz vaxt və istədiyiniz yerdə mitinq keçirə bilərsiniz. Qarabağın azərbaycanlılar yaşayan kəndləri üçün pul yığılması, odun və ərzaq toplanmasında sizinlə əməkdaşlıq etməyə hazıram" - dedim.

- Siz çox gözəl hərəkət eləmisiniz, Sədrəddin bəy! Gərək cəbhəçilər Cəlilabadda sizi çiyinləri üstündə gəzdirəydilər!

Sədrəddin acı-acı gülümsədi:

- Amma elə olmadı, əzizim. Onlar mənə qulaq asdılar və sanki heç olmamış kimi "İstefa ver, bas bayıra" dedilər. Bu tələbin səbəbini soruşanda isə cavab verdilər ki, rayon Partiya Komitəsinin birinci katibi "yerlilərdən" biri olmalıdır. Bax belə.

Hikmət fikirli-fikirli soruşdu:

- Yaxşı, bəs məndən nə istəyirsiniz?

- AXC rəhbərliyi ilə danışmağı xahiş edirəm sizdən. Axı mən istefa ərizəsi yazıb, səbəb kimi "AXC-nin tələbi ilə" ibarəsini ora qoya bilmərəm! Bu qeyri-qanuni, həm də absurd bir istefa olar. Cəlilabaddakı adamlarınızla danışın. İmkan versinlər, işimi işləyim. Mən AXC-ni dəstəkləyirəm. Və dediyim kimi, onlara istənilən yardımı göstərməyə hazıram.

Hikmət ayağa qalxdı. Daha doğrusu, qızlar onu ayağa qaldırdılar və liftə tərəf sürütləməyə başladılar. Hikmət cavab gözləyən Sədrəddinin nigaran, narahat gözlərinə baxdı:

- Sizin məsələnizlə məşğul olacam. Narahat olmayın. Gedin evə, hər şey yaxşı olacaq. Hələlik isə, istədiyiniz qədər içki sifariş verə bilərsiniz. Bu gün mənim qonağımsınız.

Hikmət Hacızadə, Olqa və Yevdokiya ilə liftə girdi, qapılar bağlandı.

Sədrəddin üç gün gözləsə də, Hikmətdən səs-soraq çıxmadı. Vəziyyəti belə görən Sədrəddin, "bəlkə Cəlilabaddakılara tapşırıq verilib. Onlar da məni qucaq açıb gözləyirlər?" deyə düşündü.

Bu minvalla Sədrəddin Qocamanov rayona yola düşdü. Rayon mərkəzində yerləşən raykom binasının qarşısında qucaq açıb onu gözləyən cəlilabadlıların yerinə o, yumurta və pomidorla silahlanmış minlərlə AXC aktivistini gördü. Əvvəlcə Sədrəddin bu pomidor, yumurtaların nə mənaya gəldiyini anlamasa da, bir neçə saniyə sonra cəbhəçilər ona bu ərzaq tədarükünün mənasını başa saldılar. Ölkədə yaşanan qıtlığa baxmayaraq, Cəlilabad əhalisi Sədrəddinin avtomobilini dörd bir yandan yumurta, pomidor bombardmanına tutmağa başlayanda, Sədrəddin maşınıyla dərhal evinə tərəf götürülərək, canını onların əlindən güc-bəlayla qurtardı. Səhərə qədər gözlərinə yuxu girməyən Sədrəddin sübhə yaxın mürgülüməyə başlamışdı ki, küçədən gələn qışqırıq, bağırtı səslərindən dik atıldı.

Cəlilabadda mitinq başlamışdı. Meydanda və Birinci Katibin evinin qabağında yığılan cəbhəçilər onun rayondan dərhal rədd olub getməsini tələb edir, əks təqdirdə evi yandırmaqla hədələyirdilər.

Qocamanov ölümünü gözləmək niyyətində deyildi. "İşsiz qalmaq ölü və şikəst olmaqdan yaxşıdır!" deyə düşünüb, qaça-qaça evdən çıxıb maşınına mindi və Bakı istiqamətində saatda yüz iyirmi ilə şütüməyə başladı. Həyətdən çıxarkən adamlardan birinin onun dalıyca atdığı daş maşının arxa şüşəsində iki böyük çat əmələ gətirdi.

Bakıda ilk iş olaraq, Qocamanov Azərbaycan KP MK-ya, onu tutduğu vəzifədən azad etməsi barədə ərizə ilə müraciət etdi.

Vəzirov onun ərizəsini əvvəl qəbul etmək istəməsə də,sonda Sədrəddinin inadı qarşısında məğlub olub, ərizəni imzaladı. İndi isə yeni bir katib axtarıb tapmaq lazım idi. 

 

Masmavi səmada parıldayan qış günəşi solğun ziyasını qanı it qanına dönmüş Vəzirovun kabinetinə salıb, birinci katibin gözlərini xəfifcə qamaşdırırdı. Vəzirov ayağa qalxıb pərdələri çəkdi, günəşi otağından qovdu və təşkilat şöbəsinin müdirini yanına çağırtdırdı:

- Mənə əsli Cəlilabaddan olan bir partiya işçisi tap! Cəld ol! Bu cəlilabadlılar mənim başıma oyun açırlar! Боже мой! Что это такое?!

Təşkilat şöbə müdiri Həsən Zeynalov baş əyərək otaqdan çıxdı. Cəld addımlarla öz kabinetinə qayıtdı və katibəsinə arxivləri araşdırmağı tapşırdı. Otağına gətirilən şəxsi işləri bir gün boyunca qurdalayan Zeynalov tapdığı 13 nəfər cəlilabadlının qovluğunu bir kənara ayırdı, sonra isə bu 13 qovluğun arasında eşələnməyə, ən layiqli namizədi seçməyə başladı. Bir neçə saat davam edən götür-qoydan sonra Zeynalov AKP MK mədəniyyət şöbəsinin instruktoru, Cəlilabad rayonunun Prişib kəndində dünyaya göz açmış Xeyrulla Əliyevin üzərində dayandı və şəxsi işini Vəzirova təqdim elədi.

Xeyrulla Əliyevin qovluğunu bir müddət vərəqləyən Vəzirov köks ötürüb dedi:

- Да какая разница? Göndərin, getsin işləsin. Надеюсь, onun da başına oyun açmazlar, hoydu-hoyduya tutub Bakıya yollamazlar. Bu işlə ciddi məşğul olun!

Filoloji elmləri namizədi, Azərbaycan EA Ədəbiyyat və Dilçilik İnstitunun əməkdaşı hündürboy, ağsaç, qarabəniz Xeyrulla Əliyev mülayim və xeyirxah bir insan kimi tanınırdı. MK-ya Azərbaycan Yazıçılar İttifaqına kuratorluq etmək üçün dəvət olunmuşdu. Onun əsas vəzifəsi - AKP MK ilə Azərbaycan Yazıçılar İttifaqı arasında əlaqələr qurmaq, yazıçı və şairlərin kitablarının vaxtlı-vaxtında, bəzən də plandankənar çap edilməsinin qayğısına qalmaq, necə deyərlər yazı əhlini "nəzarətdə" saxlamaq idi. Xeyrulla yazıçıların hamısı ilə gözəl münasibətdə idi, onlar da öz növbəsində Xeyrulla Əliyevə böyük rəğbət bəsləyərdilər. Bircə ondan nifrət edən Anar və Ramiz Rövşəndən savayı. Amma bu ikisinin qarınağrısı tamam başqa olduğundan bu mövzuya toxunmayacağıq. 

Axşam saat on yeddi otuz beşdə evindəki telefon aparatı gurultuyla attanıb-düşməyə başlayanda Xeyrulla zoğal mürəbbəsi ilə çay içirdi. Filoloq alim sifətini turşudub, əlindəki stəkanı masanın üstünə qoydu. Aramla dəstəyi qaldırdı:

- Eşidirəm.

Kobud, lakin nəzakətli kişi səsi sanki əzbərlədiyi mətni oxuyurmuş kimi, rəsmi tonda danışdı:

- Xeyrulla müəllim, axşamınız xeyir. Sizi Mərkəzi Komitədən narahat edirlər. Yoldaş Vəzirov sizinlə görüşmək istəyir. Sabah saat on ikidə qəbul otağında olmalısınız.

- Nə məsələdi?

Cavab yerinə Xeyrulla qırıq-qırıq siqnal səslərini eşitdi - du-du-du...

"Xeyirdimi görəsən?" düşündü özü-özünə.

Otağa daxil olan aravadı, ərinin üzündən oxunan narahatlığını görüb maraqlandı:

-  Nəsə baş verib?

- Xeyr, hər şey yaxşıdır, əzizim, - Xeyrulla həyat yoldaşına hələlik bu haqda heç bir söz demək istəmədi.

Səhərisi gün Xeyrulla Vəzirovun otağına daxil olanda, birinci katib qabağındakı bir yığın kağızın içində qurdalanırdı. Başını qaldırıb Xeyrullanı görəndə əli ilə stula işarə elədi:

- Buyurun, oturun yoldaş Əliyev.

Xeyrulla oturdu. Gözlərini Vəzirovun mənasız, donuq sifətinə, ütüsüz kostyumuna dikdi.

- Yoldaş Əliyev, - Vəzirov boğazını təmizləyib, dərhal mətləbə keçdi. - MK sizi doğmaca rayonunuza, yəni Cəlilabada, rayon Partiya Komitəsinin birinci katibi vəzifəsinə təyin edir. Ümidvarıq ki, etimadımızı doğruldacaq, bizi başıaşağı etməyəcəksiniz.

Bu gözlənilməz təklif, daha doğrusu MK-nın sürpriz qərarı Xeyrullanı əməlli-başlı çaşbaş salmışdı!

- Yoldaş Vəzirov, mən heç vaxt belə vəzifədə işləməmişəm, təsərrüfat idarəsindən başım çıxmır. Axı, mən ədəbiyyatçıyam!

Vəzirov istehzayla gülümsündü.

- Bu partiya MK-nın tapşırığıdır. Partiya MK-nın tapşırıqları isə müzakirə edilmir! Qurtardı getdi!

Beləliklə, Vəzirovun yanına MK-nın siravi təlimatçısı kimi girən Xeyrulla Əliyev indi oradan böyük və mürəkkəb bir rayonun rəhbəri qismində çıxırdı. 

Binadan necə çıxdığını, evə necə gəldiyini, qapını necə açdığını xatırlamır. Otağa keçib divanda əyləşdi, qalstukunun düyününü boşaltdı, cibindən çıxardığı "Volokardin" həbini dilinin altına qoyub, pəsdən "Взвейтесь кострами синие ночи, мы пионеры дети рабочих" mahnısını oxumağa başladı.

Mətbəxdən otağa gələn arvadı, qorxu və nigaranlıq dolu gözlərlə ərinə baxdı. Gəlib yanında oturdu:

- Nəsə olub, əzizim? Dünəndən gözümə birtəhər dəyirsən. Bəlkə ürəyini açasan mənə? Axı mən sənə yad adam deyiləm, arvadınam.

Xeyrulla həyat yoldaşına tərs-tərs baxdı. Prujin kimi dartınıb ayağa qalxdı. Qışqırdı:

- Bundan sonra mənimlə danışanda subordinasiyanı gözləməyə məcbursunuz, xanım! Əriniz artıq Cəlilabad rayonunun birinci katibidir!

Arvad əvvəl eşitdiklərinə inanmadı. Bir dəqiqə sonra ərinin sözləri ona çatanda isə dik atılıb Xeyrullanın boynuna sarıldı.

- Əzizim, səni təbrik edirəm! Nə gözəl, nə yaxşı, nə pakizə! Yəni mən də bundan sonra kürk geyinə biləcəm? Sənubər kimi brilliantlarım olacaq?

- Xeyr! - ərinin səsi qətiyyətli və sərt idi. - Çünki mən bu vəzifədə çox qala bilməyəcəm. Hətta Cəlilabada ayaq basan kimi vəhşi cəbhəçilər ikimizi də öldürə bilərlər. Onlar bizim kimi kommunistlərə pis baxırlar.

Arvadı heyrətlə haqyqırdı:

- Axı bizim haramız kommunistdir, ay Xeyrulla? Biz də xalqımızı, millətimizi sevmirikmi?

Əri məyus-məyus başını bulayıb çökdü.

- Sən bunu ordakı cəbhəçilərə başa sala bilərsən? Sözün açığı, mən ölmək istəmirəm... Sənə də məsləhət görmürəm.

Arvadı bir müddət ayaq üstə qaldı, fikrə getdi. Xeyrulla da susurdu. Arvadının ağlına olduqca maraqlı bir fikri gəlməsəydi, otağa çökən bu ağır səssizliyin nə qədər davam edəcəyi məlum deyildi. Qadın ərinin yanında oturub onun kobud əlinin ovuclarının içinə aldı.

- Əzizim, ağlıma gözəl bir fikir gəlib. Sənin bütün yazıçı, şair tayfasıyla dostluğun var, düzdür?

Əri qəribə nəzərlərlə arvadına baxıb, təəccüblə dedi:

- Hamısıyla olmasa da, çoxuyla aram yaxşıdır. Bunun məsələyə nə dəxli?

- Dəxli olmasaydı, soruşmazdım. Sən onlardan ən tanınmışını özünlə bərabər Cəlilabada aparasan, necə olar? O, səni cəlilabadlılara təqdim etsin, xalqı inandırsın ki, sən yaxşı adamsan, layiqli katibsən. Özü də  əslin cəlilabadlıdır! Cəbhəçilərin şairlərə, yazıçılara hörməti böyükdür. Onların bir dediyini iki etmirlər.

Xeyrulla şeytani təbəssümlə gülümsündü. Gözlənilmədən arvadının yanağına bir busə qondurub, dəstəyi əlinə aldı.

- Sonra da deyirlər ki, qadına qulaq as, tərsinə elə. İndi mən necə tərsini eləyim? Axı sən mənim karyeramı, həyatımı xilas elədin, ay arvad! Söz verirəm, bundan sonra qadınların əqli cəhətdən kişilərdən üstün olduğunu hər yerdə danışacağam.

Xeyrulla cümləsini bitirən kimi Bəxtiyar Vahabzadənin nömrəsini yığdı.

- Bəxtiyar müəllim, salam! Necəsiniz, əzizim?

- Xeyrulla, sənsən? Əlayam, çox sağ ol. Yeni poema üzərində işləyirəm. Səndə nə var, nə yox? Xeyir ola, zəng vurmusan?

Xeyrulla Əliyev hər fürsətdə xalqı AXC-nin ətrafında sıx birləşməyə çağıran və cəbhəçilərin gözündə ağır ağsaqqal, az qalsın peyğəmbər sayılan Bəxtiyar Vahabzadəni məsələdən agah elədi. Onunla birlikdə Cəlilabada getmək istədiyini, Bəxtiyarın onu xalqa təqdim etməsinin yeganə çıxış yolu olduğunu bildirdi. Xeyrullanı səbrlə, təmkinlə dinləyən Vahabzadə əslində bu avanatüraya nə qoşulmaq, nə də ki, cəbhəçilərə ağız açmaq istəmirdi. Amma Xeyrulla Əliyevin ona necə yaxşılıqlar elədiyini yadına salanda bu insana yox deyə bilmədi. Odur ki, razılaşmalı oldu.

- Mən səninlə Cəlilabada gələrəm, Xeyrulla, arxayın ol. Amma təklif edirəm ki, AXC İdarə Heyətinin daha bir üzvünü - Yusif Səmədoğlunu da özümüzlə aparaq. Bu işə necə baxırsan?

Xeyrullanın ağzı qulaqlarına çatdı:

- Necə məsləhətdir, Bəxtiyar müəllim. Əlbəttə razıyam.

Bir saat sonra Bəxtiyar Vahabzadə Xeyrullagilə zəng vuraraq, ona şad xəbəri çatdırdı:

- Yusif bəy də razıdır. Nə vaxt desən, səninlə Cəlilabada getməyə hazırıq.

Sevincdən ürəyi tez-tez çırpmağa başlayan Xeyrulla qısamüddətli bayğınlıq keçirərərək, döşəməyə sərildi.

İki gün sonra, şaxtalı bir dekabr günü iki ədib və bir ədəbiyyatşünas Bakıdan Cəlilabada yola düşdülər. Üçünün də ürəyində bir ümid közərirdi. Düşünürdülər ki, iki tanınmış yazarın zamanətindən sonra Xeyrullaya heç kəs güldən ağır söz deməz. Yanılıb-yanılmadıqlarını isə zaman göstərəcəkdi.

Xeyrullagilin maşını rayona çatanda mərkəzdə mitinq yenicə başlamışdı. Xeyrulla qonaqlarına əvvəlcə "Maral düzü" restoranına getməyi, çörək yeməyi təklif etsə də, Bəxtiyar Vahabzadə bu mitinqi ələ düşməz fürsət bilərək, sürücüyə maşını meydana sürməyi əmr etdi. Mitinq rayon Partiya Komitəsinin, yəni Xeyrullanın yeni iş yerinin düz qarşısında keçirilirdi. 

Mitinq rayonun "təcili yardım" stansiyasının həkimi, cəbhəçilərin lideri miralim Bəhramov başçılıq edirdi. İnsanlar Miralimin coşqun, hərarətli çıxışlarına ovsunlanmış kimi, ağızları açıq, gözləri bərəlmiş vəziyyətdə qulaq asırdılar. Miralimdən sonra mikrofonu onun köməkçisi Knyaz götürdü və xalqı Elçibəyin ətrafında sıx birləşməyə çağırdı. Onsuz da Elçibəy və onun komandası ətrafında sıx birləşmiş olan insanlar, bu yersiz çağırışın mənasını başa düşmək üçün çaşqınlıqla bir-birilərinə baxırdılar.

Xeyrullanın avtomobili tribunanın düz yaxınlığında dayandı.  Hər kəs gələnin kim olduğunu görmək  üçün üzünü maşına tərəf çevirdi. Qapı açıldı. Maşından əvvəl ağsaç bir kişi düşdü. Sonra isə hər kəsə tanış olan simalar göründü. Xalq "kumirlərini" dərhal tanıdı. Ətrafı alqış sədaları bürüdü. Həyəcandan mikrofonu dişləyən Knyaz titrək səslə qışqırdı:

- Aaaaa! Baxın kimlər təşrif buyurub rayonumuza! Aaaaa!

Miralim ağlını itirən köməkçisini tribunadan itələyib, dodaqlarını intim bir jestlə mikrofona toxundurdu:

- Qardaşlar! Həyəcanlanmayın, özünüzü ələ alın. Siz səhv görmürsünüz. Rayonumuza bizi dəsətəkləmək üçün gələn bu insanlar həqiqətən də xalqımızın sevimli ədibləridir! Onlara eşq olsun. Beləliklə, söz verilir Azərbaycan xalqının sevimli şairi Bəxtiyar Vahabzadəyə! O, olan yerdə biz nə danışa bilərik axı!

Gurultulu alqışların sədaları altında, Bəxtiyar Vahabzadə tribunaya qalxdı, sağ əlini  qaldırıb alqışlayanlardan sakit olmağı xahiş elədi. Onun işarəsini anlayan kütlə bir anda səssizləşdi. Meydanda milçək uçsa, bəlkə qanad çıpışları duyulardı. Bəxtiyar Vahabzadə mikrofona bir çırtma vurdu, "bir-iki, bir-iki" dedi. Səsinin eşidildiyinə əmin olub, danışmağa başladı.

- Əziz, ulu millətimin şanlı nümayəndələri! Hörmətli Cəlilabad cəbhəçiləri! Bakıdan sizlərə qucaqdolusu salam gətirmişəm!

Yenə alqışlar qopdu və bir dəqiqə sonra meydan yenidən səsssizliyə büründü. Bəxtiyar çıxışına davam elədi:

- Qardaşlarım! Sizə şad xəbərim var! Partiyanın Mərkəzi Komitəsi sizin ədalətli, haqlı tələbinizi rəğbətlə qarşılayır! Cəlilabad rayonu Partiya Komitəsinin birinci katibi vəzifəsinə yerlilərdən birinin təyin olunması həqiqətən zərurət idi. Artıq belə bir adam tapılıb! Xəzər dənizinin sahilində, gözəl Prişib kəndində dünyaya göz açan bu yeni katibinizi sizlərə qürurla təqdim edirəm! Beləliklə qarşılayın - Xeyrulla Əliyev!

Bəxtiyar Vahabzadə cümləsini bitirən kimi sevinclə dönüb Miralimə baxdı. Miralimin üzü göy qurşağının bütün rəng və çalarlarına bürünmüşdü. Cəlilabad cəbhəçilərinin lideri əsl buqələmuna oxşayırdı. Bəxtiyar bu qəzəbin sirrini anlamadan, Miralim Bəhramov şairi kobudcasına itələyib mikrofondan araladı və qışqırdı:

- Bu xəyanətdir! AXC sıralarında xəyanət! Bəxtiyar Vahabzadə MK-ya satılıb! Onlar bizə istəmədiyimiz katibi sırımaq istəyirlər! Biz Xeyrulla Əliyevi istəmirik! Rədd olsun! İstefa!

Bəxtiyar da az aşın duzu deyildi. Dirsəyi ilə Miralimin böyründən vuraraq, mikrofonu onun əlindən qapdı:

- Qulaq asmayın bu başdan xaraba, ay camaat! Axı niyə "rədd olsun!?" Axı nə səbəbdən "istefa!?" O, ki yerli insandır! Siz özünüzü belə istəmirdiniz?!

Miralim Bəhramovun ağzından qəzəb alovları püskürürdü. O, gözlənilmədən dilini çıxardı, əvvəl Bəxtiyara, sonra isə Yusifə göstərdi. Daha sonra diliylə havada qövs cızdı, dilini vibrator kimi laxladıb dodaqlarını yaladı. Bununla da kifayətlənməyən Miralim qonaqlara daha çox acıq vermək üçün sağ əlinin barmaqlarını bükərək "zırt" işarəsi düzəltdi, yumruğunu düz Yusifin sifətinə yaxınlaşdırdı. Sonra xalqa müraciət elədi:

- Qardaşlarım, bu adamlar da satılıb! Açqı-aydın görünür ki, satılıblar. Satqınların kitabları yandırılmalıdır! Bu iki xainin kitablarını yandırııııın!

Miralimin bu əmrini eşidən yüzlərlə adam qaça-qaça meydandan çıxıb evinə yönəldi. Bəxtiyar, Yusif və Xeyrulla dəhşətlə bu mənzərəyə tamaşa edirdilər. Onlar inanmaq istəmirdilər. Necə ola bilər ki, bu qədər adam tanınmış yazıçıların əsərlərini yandırsın? Bu ki mümkün olan şey deyil! Amma deyir sən saydığını say...

Budur! Bəxtiyar Vahabzadənin çox sevilən, əzizlənən, əzbərə bilinən yüzlərlə şeir kitabı! O illərdə demək olar hər kəsin evində bu şairin kitablarından ən azı bir dənə vardı. Bəs ikinci xainin, yəni Yusif Səmədoğlunun kitabları hardadır? Təəssüf ki, onun kitabları yoxdur! O, hələ Bəxtiyar qədər tanınıb sevilməsə də, əvəzində klassik hesab olunan atası Səməd Vurğunun kitabları hər kəsin evində var. Budur! Bu da Səməd Vurğunun kitabları! Onlar da qalanan tonqala atılır, yanıb külə dönürlər. Yusifin gözləri yaşla dolur.

Amma insanlar kitabları yandırmaqla da kifayətlənmək istəmirlər. Bir neçə patriot iki yazıçıya hücum çəkərək, onları döymək istəyir. Satqınlar niyə də döyülməsin axı? Miralim Bəhramov özü onları satqın adlandırıbsa, deməli qanları halaldır.

Lakin hardansa peyda olan bir neçə müəllim yazıçıları maşına oturdub, onları azğınlşamış cəbhəçilərin əlindən xilas edirlər. Avtomobil yerindən götürülür və Cəlilabad-Bakı istiqamətində yüksək sürətlə uçmağa başlayır.

Bəs ədəbiyyatşünas Xeyrulla Əliyev hara oldu? Əziz, doğma yerli insan, necə deyərlər, "elli" hardadır? Budur! O, da burdadır, özü də asfaltın ortasında uzanıb. Cəbhəçilər armaturla onun başını yarıblar. Xeyrullanın ağ saçları al qana boyanıb, özü huşunu itirib. Heç cür sakitləşə bilməyən patriotlar onu yerdən qaldıraraq əl və ayaqlarından yelləməyə başlayırlar. Xeyr, özünə gətirmək üçün yox. Əksinə, onu meydanda alovlanan avtobusun içinə atmaq üçün.

Və bu məqamda Məhəmməd peyğəmbərin nəslindən gəldiyi hesab olunan, ağır çəkili bir seyid hardansa peyda olaraq əlini havaya qaldırır. Seyidlər qarşısında tir-titrəyən cəlilabadlılar bir anda sakitləşirlər. Hələ də bayğın vəziyyətdə olan Xeyrullanı yerə uzandırırlar. Seyid qısa bir nitq ərz edir:

- Müsəlmanlar! Siz nə edirsiniz? Axı siz günaha batırsınız! Müsəlmanı öldürmək olmaz, yandırmaq heç olmaz! Ağlınızı başınıza yığın. Buraxın onu, getsin!

Cəbhəçilər geriyə çəkilirlər. Seyidin dediklərinə əməl etməkdən başqa çarə qalmır. Onlar Xeyrulladan uzaqlaşan kimi həkimlər özlərini hadisə yerinə çatdıraraq, Xeyrulla Əliyevin cansız bədənini qaldırıb, təcili yardım maşınına qoyurlar.

Meydanda dayanan cəbhəçilər xəsətəxanadan xəbər gözləyirlər. Yarım saat sonra Xeyrullanın həyatının xilas edildiyi eşidən kimi isə yenə özlərindən çıxaraq, Partiya Komitəsinin binasına hücum çəkib, binanın içini və çölünü darmadağın edirlər. Sonra da rayon milis şöbəsinin binasına od vururlar. Qapıda dayanan milis işçisini döyərək öldürürlər. 

Bütün bu vəhşiliklərə ləzzətlə tamaşa edən Miralim Bəhrəmov talandan sonra yüzlərlə cəbhəçini yanına qataraq, AXC rayon qərargahına yollandı. Miralim binanın içinə girdi, kütlə isə bayırda qalaraq müxalif şüarlar səsləndirməyə başladı.

Birdən AXC rayon şöbəsi İdarə Heyətinin üzvlərindən biri bayıra çıxıb əlini qaldırdı:

- Sakit olun! Miralim bəy telefonda Marqaret Tetçerlə danışır!

Adamlar ehtiramla susaraq, qərargahın Miralim oturan otağının pəncərəsinə heyran-heyran baxmağa başladılar. Cəlilabadlı Miralim İngiltərə və Şimali İrlandiya kraliçası, İkinci Yelizaveta hökümətinin baş naziri Marqaret Tetçerlə danışırdı.

Miralimin Marqaret Tetçerlə hansı dildə, hansı telefonda danışdığı isə bu eşşək düzənlərin heç birini maraqlandırmırdı.

İki raykom katibini devirən, üçüncüsünün başını yaran, Bəxtiyar Vahabzadəni və Yusif Səmədoğlunu rayondan qovan Miralim Bahramov indi də Marqaret Tetçerlə telefonda danışırdı! Vəssalam! Buna şəkk edəni isə elə ordaca doğram-doğram edib, itlərə yem edərdilər.

Azadlıq mübarizəsi, milli oyanış, meydan hərəkatı - Elçibəy başda olmaqla, Miralimkimilərin müdrik rəhbərliyi altında davam edirdi.

Tanrılar Tanrısının taxta çıxaraq, "oturmayan ermənidir" qışqıranlara və bu çağırışa uyanlara paz soxacağı günə isə hələ çox qalırdı.